Foto:TVCG
Brzo prepoznavanje simptoma, pravovremeno liječenje i kontrola faktora rizika ključni su u borbi protiv moždanog udara, poručili su u emisiji „Link“ na Radiju Crne Gore neurolog Kliničkog centra Crne Gore Mladen Debeljević i radiološkinja KCCG Ivana Premović, koja obavlja mehaničke trombektomije.
Mladen Debeljević je objasnio da moždani udar predstavlja naglo nastali gubitak jedne ili više moždanih funkcija, do kojeg dolazi usljed prekida dotoka krvi u dio mozga.
Cijelu emisiju, emitovanu u petak, 23. oktobra, možete da pogledate u videu ispod:
„Zavisno od toga o kom tipu moždanog udara se radi, dio mozga ostaje bez snabdijevanja krvlju, odnosno hranjivim materijama, kiseonikom i glukozom, i na taj način se razvija simptomatologija moždanog udara. Po našim podacima, godišnje imamo oko 1.200 do 1.300 moždanih udara, od čega većina nastaje usljed začepljenja krvnog suda, dok kod nekih 15 odsto dolazi do krvarenja, odnosno pucanja krvnog suda“, kazao je Debeljević.
Dr Mladen Debeljević (Foto: RTCG)Naglasio je da je od presudnog značaja da se simptomi prepoznaju odmah. Kao kardinalne znake izdvojio je asimetriju jedne polovine lica, slabost ruke ili noge na istoj strani tijela i smetnje govora.
„To je ono što bi trebalo odmah prepoznati i odmah se javiti ili službi hitne medicinske pomoći ili direktno Urgentnom centru. Postoji još niz drugih mogućih simptoma, kao što su smetnje vida, vrtoglavice, trnjenje i slabost“, naveo je Debeljević.
Posebno je upozorio na tranzitornu ishemijsku ataku, odnosno prolaznu slabost jedne strane tijela ili prolazne smetnje vida, jer pacijenti takve simptome često zanemaruju.
„Pacijenti se vrlo često i ne jave ljekaru, što je greška, jer se radi o jednoj najavi moždanog udara i o značajnoj šansi da će se ta epizoda ponoviti u narednim danima ili nedjeljama“, rekao je Debeljević.
Govoreći o prevenciji, istakao je da postoje faktori na koje se ne može uticati, poput pola, rase, nasljeđa i starosti, ali da se pažnja mora usmjeriti na one koji mogu da se mijenjaju.
„Arterijska hipertenzija povećava rizik od nastanka moždanog udara tri puta, a smatra se da se regulacijom krvnog pritiska može prevenirati čak polovina moždanih udara. Dijabetes melitus dvostruko povećava rizik, kao i povećane masnoće u krvi, posebno loš LDL holesterol. Veoma je bitna i atrijalna fibrilacija, odnosno vrsta aritmije, koja sama po sebi povećava rizik čak do pet puta“, kazao je Debeljević.
Prema njegovim riječima, značajnu ulogu u prevenciji imaju pravilna ishrana, fizička aktivnost i kvalitetan san.
„Treba preferirati mediteranski tip ishrane, sa što više ribe, voća, povrća i vlakana, uz izbjegavanje zasićenih masti i prostih šećera. Trideset minuta umjerene fizičke aktivnosti dnevno dovoljno je da u značajnoj mjeri spriječi nastanak moždanog udara“, naveo je neurolog KCCG.
Kod mlađih osoba, dodao je, sve veći značaj imaju i nekonvencionalni faktori rizika, među kojima su hronični stres, psihoaktivne supstance, energetska pića i nedostatak sna.
„Granica moždanog udara pomjera se ka ranijem životnom dobu. Energetska pića mogu dovesti do povećanja krvnog pritiska i skraćenja sna, što dodatno povećava rizik. Smatra se da se dobrom kontrolom faktora rizika može spriječiti čak 80 odsto moždanih udara“, rekao je Debeljević.
On je ukazao i na značaj pravilnog odmora.
„Kvalitetan, neisprekidan san koji traje sedam do osam sati tokom noći je nezamjenjiv. Spavanje tokom dana u kraćim intervalima ili isprekidan noćni san nijesu dovoljni. Adekvatna higijena spavanja, odmor i izbjegavanje hroničnog stresa dodatno smanjuju rizik od moždanog udara“, kazao je Debeljević.
Radiološkinja KCCG Ivana Premović govorila je o mehaničkoj trombektomiji, metodi liječenja moždanog udara kod pacijenata kod kojih je došlo do začepljenja velikog krvnog suda u prednjoj cirkulaciji.
Dr Ivana Premović (Foto: RTCG)„Mehanička trombektomija je metoda liječenja moždanog udara kod pacijenata koji imaju moždani udar uzrokovan okluzijom velikog krvnog suda u prednjoj cirkulaciji, i to do šest sati od nastanka prvih simptoma moždanog udara“, objasnila je Premović.
U Kliničkom centru Crne Gore ta metoda se, kako je kazala, sporadično sprovodi od 2018. godine, a kao standardna metoda liječenja u upotrebi je od 2021.
„Na godišnjem nivou uradi se oko 50 mehaničkih trombektomija. U prosjeku se kod tri do pet odsto pacijenata koji imaju moždani udar rade mehaničke trombektomije. Tu smo negdje u okviru evropskog prosjeka, mada bismo mogli i mnogo bolje uz adekvatnu saradnju sa regionalnim medicinskim centrima, koja još uvijek nije zadovoljavajuća“, kazala je Premović.
Najbolju saradnju, kako je navela, imaju sa Opštom bolnicom Bar, zatim sa Opštom bolnicom Bijelo Polje, dok je saradnja sa Pljevljima nešto slabija, a pojedini regionalni medicinski centri još nijesu uključeni u slanje pacijenata.
Premović je pojasnila da je mehanička trombektomija procedura slična koronarografiji.
„Kateterom se dolazi do unutrašnje karotidne arterije, a potom se aspiracioni kateter, žica, mikrokateter i na kraju stent retriever dovode do tromba u nekom od velikih krvnih sudova. Zatim se vrši mehanička ekstrakcija tromba uz pomoć stent retrievera, uz simultanu aspiraciju, odnosno usisavanje tromba. Na taj način se tromb uklanja iz cirkulacije i postiže rekanalizacija krvnog suda“, objasnila je Premović.
Intervencija, kako je kazala, u prosjeku traje između 30 i 90 minuta, ali u zavisnosti od okolnosti može trajati i do tri sata.
„Trudimo se da sve intervencije, ukoliko je moguće, radimo u lokalnoj anesteziji. Uspješnost same intervencije je oko 90 odsto, ali to ne znači da je tolika i uspješnost oporavka pacijenta. Preživljavanje poslije mehaničke trombektomije je oko 75 odsto, dok dobar funkcionalni ishod, odnosno da se pacijent sam brine o sebi nakon 90 dana od moždanog udara, imamo kod otprilike 40 do 50 odsto pacijenata“, rekla je Premović.
Pacijenti kojima se radi trombektomija uglavnom su stariji od 65 godina, ali ima i veoma mladih.
„Najmlađi pacijent kome je rađena mehanička trombektomija u Kliničkom centru imao je 17 godina, a najstariji 93 godine“, navela je Premović.
Ona je ukazala i na značaj Doppler pregleda krvnih sudova vrata u prevenciji moždanog udara.
„U opštoj populaciji preporučuje se da se Doppler pregledi rade nakon 50. godine, jednom godišnje, posebno kod pacijenata sa genetskom predispozicijom, dislipidemijom, hipertenzijom ili dijabetesom, kao i kod osoba koje puše. Oni koji imaju moždani ili srčani udar u porodici ili poznatu karotidnu bolest kod bliskih srodnika trebalo bi preventivne Doppler preglede da rade i prije 50. godine“, zaključila je Premović.
Izvor:RTCG
