Foto:CGO
Od svih jedanaest država obuhvaćenih istraživanjem „Pod pritiskom: digitalna bezbjednost civilnog društva na Zapadnom Balkanu i u Evropskoj uniji“, organizacije civilnog društva iz Crne Gore najčešće prepoznaju digitalne prijetnje kao politički motivisane, dok institucionalni odgovor ocjenjuju među najslabijima. Istraživanje je dio projekta koji vodi Beogradski centar za bezbjednosnu politiku (BCBP), a partner za Crnu Goru je Centar za građansko obrazovanje (CGO).
Od 33 predstavnika i predstavnice civilnog društva iz Crne Gore koji su učestvovali u istraživanju, oko 65% kao glavne aktere iza digitalnih prijetnji vidi političke aktere, što je najveći zabilježeni udio među svih jedanaest obuhvaćenih država.
Istovremeno, 61% ispitanika smatra da institucije na digitalne napade reaguju rijetko i neujednačeno, dok 21% navodi da ne reaguju uopšte, što Crnu Goru svrstava odmah iza Bosne i Hercegovine po izostanku institucionalne reakcije u regionu. Uz to, oko 65% ocjenjuje da je pravna zaštita od digitalnih prijetnji slaba, što je drugi najlošiji rezultat u istraživanju, odmah iza Poljske.
Podaci pokazuju i da su organizacije u Crnoj Gori posebno izložene kroz alate koje svakodnevno koriste. Tako su aplikacije za razmjenu poruka prepoznate kao najranjiviji resurs (42%), najviše među svim državama obuhvaćenim istraživanjem, dok su javni protesti označeni kao najčešći okidač za digitalne napade (67%). Ovim se Crna Gora, uz Srbiju, izdvaja kao zemlja u kojoj je digitalni pritisak posebno usmjeren na građanski aktivizam.
Istraživanje ukazuje i na ozbiljan nedostatak umrežavanja. Više od 80% ispitanika nije povezano ni sa jednom nacionalnom, regionalnom ili međunarodnom mrežom za digitalnu bezbjednost, što je drugi najizraženiji jaz zabilježen u istraživanju, odmah iza Poljske. Istovremeno, organizacije iz Crne Gore iskazuju najveću potrebu za obukama iz digitalne bezbjednosti (73%) i dostupnim digitalno-forenzičkim uslugama (67%) među svim državama obuhvaćenim istraživanjem.
Ovakva kombinacija – izražena izloženost digitalnim prijetnjama, slabo povjerenje u institucije i pravnu zaštitu, te nedovoljna povezanost sa mrežama podrške – ostavlja organizacije civilnog društva u Crnoj Gori među najranjivijima u regionu.
CGO podsjeća da se ovakvi nalazi uklapaju u širu sliku koju potvrđuje i najnoviji Izvještaj Evropske komisije o vladavini prava u poglavlju za Crnu Goru. U dijelu koji se odnosi na civilno društvo konstatuje se da, uprkos formalnim obavezama države, i dalje postoje ozbiljni izazovi u planiranju zakonodavstva i sprovođenju kvalitetnih i inkluzivnih javnih konsultacija. Drugim riječima, formalni okvir postoji, ali njegova dosljedna primjena u praksi i inkluzivnost dalje izaostaje.
Digitalna bezbjednost civilnog društva nije samo tehničko pitanje, već pitanje funkcionisanja demokratije, vladavine prava i zaštite osnovnih sloboda. Zato CGO poziva nadležne institucije da uspostave pouzdane mehanizme prijavljivanja i efikasnog postupanja u slučajevima digitalnih napada, unaprijede pravnu zaštitu i snažnije podrže umrežavanje organizacija sa regionalnim i međunarodnim partnerima. U suprotnom, prostor za djelovanje civilnog društva biće sve ranjiviji, a digitalni napadi će nastaviti da prolaze bez adekvatnog institucionalnog odgovora.
Željka Zvicer, saradnica na programima
Autor:Radiotitograd.me
