Bole li zglobovi zaista više kad zahladi: Šta pokazuju velike studije

Vjerovanje da vrijeme utiče na bol staro je hiljadama godina. Otprilike 75 posto ljudi s dugotrajnim bolnim stanjima, poput artritisa, vjeruje da vrijeme utiče na njihovu bol. Odgovori se ipak razlikuju: jedni kažu da im se bol pojačava hladnoćom, drugi toplota, a treći vlažno, kišovito vrijeme.

Najopsežnije istraživanje o ovoj temi proveli su naučnici Univerziteta u Manchesteru. Studija pod nazivom “Cloudy with a Chance of Pain” trajala je tokom 2016. godine i okupila više od 13.000 ljudi iz svih dijelova Velike Britanije. Učesnici su svaki dan bilježili simptome u aplikaciji na mobitelu, a lokalno vrijeme određivano je preko GPS lokacije telefona.

Analiza je obuhvatila 2.658 ljudi koji su podatke unosili gotovo svaki dan, prosječno oko šest mjeseci, a većina ih je imala artritis. Rezultati su objavljeni u časopisu npj Digital Medicine.

Pokazalo se da je s pojačanom boli najviše povezana visoka relativna vlažnost vazduha. Vlažni dani najčešće su bili bolni, a suvi najrjeđe. Nizak atmosferski pritisak i jači vjetar takođe su bili povezani s bolnijim danima, ali u manjoj mjeri.

Rezultat koji iznenađuje odnosi se na temperaturu. Iako mnogi vjeruju da bol zavisi od temperature, na nivou cijele grupe takva veza nije pronađena. Ipak, hladni dani koji su istovremeno vlažni i vjetroviti mogu biti bolniji. Ni kiša nije bila povezana s boli.

Veza je stvarna, ali skromna. Prema riječima voditelja studije, profesora Willa Dixona, na vlažan i vjetrovit dan s niskim pritiskom šansa za jaču bol je oko 20 posto veća nego na prosječan dan. To znači da bi šansa za bolan dan s pet od 100 porasla na šest od 100.

Naučnici su provjerili i da li se radi samo o lošem raspoloženju. Iako vrijeme utiče na raspoloženje, a raspoloženje na bol, taj put nije objasnio rezultate.

Veza vremena i boli ostala je i kada je raspoloženje uzeto u obzir. Autori priznaju i ograničenje. Moguće je da su se studiji javljali uglavnom ljudi koji čvrsto vjeruju da vrijeme utječe na bol.

Drugačiji pristup imali su istraživači s Medicinskog fakulteta Harvard. Tim koji je predvodio Anupam Jena analizirao je zapise o više od 11 miliona posjeta ljekaru porodične medicine kod starijih Amerikanaca između 2008. i 2012. godine. Uporedili su ih s dnevnim količinama padavina.

Ljudi nisu češće dolazili ljekaru zbog bolova u zglobovima ili leđima u kišnim sedmicama nego u sunčanim. Razlike nije bilo ni između regija, dobnih grupa, niti između pacijenata s reumatoidnim artritisom i onih bez njega. Studija je objavljena u British Medical Journalu 2017. godine.

Jena je upozorio da ljudski mozak lako pronalazi obrasce kojih nema. Ako nekoga zaboli na kišan dan, zapamtit će to, a bolove po suvom vremenu može zaboraviti.

Ipak, rezultat ne treba shvatiti kao konačan dokaz. Studija je obuhvatila samo starije pacijente i samo kišu, a ne vlažnost, atmosferski pritisak ili temperaturu.

Evropski podaci: Vlaga je gora po hladnom vremenu

Slično britanskim nalazima, pokazalo je i evropsko istraživanje objavljeno u časopisu The Journal of Rheumatology. Obuhvatilo je 810 starijih osoba s osteoartritisom koljena, šake ili kuka. Pronađena je značajna veza između boli u zglobovima i prosječne dnevne vlažnosti zraka, a uticaj vlage bio je jači po relativno hladnom vremenu. Nagle promjene vremena između dva uzastopna dana nisu bile značajno povezane s boli.

Ista istraživačka grupa ispitivala je i ko je osjetljiviji na vrijeme. Žene i anksiozniji ljudi češće su izjavljivali da su osjetljivi na vremenske promjene, kao i stariji ljudi s osteoartritisom iz južne Evrope.

Zašto bi vrijeme uopšte uticalo na zglobove, još nije potpuno jasno. Jedna od pretpostavki koju autori navode je da tetive, mišići, kosti i ožiljno tkivo imaju različitu gustinu, pa se pri promjenama vlažnosti i temperature različito šire i skupljaju, što može izazvati bol na mjestima mikrooštećenja.

Naučnici iz Manchestera vide i praktičnu korist od ovih rezultata. Kad bi postojala prognoza boli, ljudi s hroničnom boli mogli bi planirati aktivnosti i zahtjevnije poslove obavljati u danima kada se očekuje manja bol.