U Crnoj Gori je tokom posljednje decenije registrovano 44 slučaja hantavirusne infekcije bez smrtnog ishoda, a tokom prošle godine zabilježen je jedan slučaj, potvrđeno je Portalu RTCG iz Instituta za javno zdravlje. Hantavirus povezan sa izbijanjem zaraze na kruzeru MV Hondius nije isti tip virusa koji cirkuliše u Evropi i regionu. Dok američki sojevi, poput Andes virusa, mogu izazvati teški respiratorni oblik bolesti sa visokom smrtnošću, evropski hantavirusi uglavnom uzrokuju hemoragičnu groznicu s bubrežnim sindromom (HGBS), koja pretežno zahvata bubrege i krvne sudove. U Crnoj Gori se hantavirusna infekcija prati upravo kao hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS).
Izbijanje infekcije hantavirusom na kruzeru MV Hondius, na kojem su preminule tri osobe, a više njih oboljelo, izazvalo je medijsku pažnju i zabrinutost javnosti.
Na brodu se nalazi i crnogorska državljanka koja je, kako je potvrđeno iz Instituta za javno zdravlje, dobrog zdravstvenog stanja.Iz Instituta najavljuju da će pratiti situaciju i postupati u skladu sa međunarodnim zdravstvenim procedurama i preporukama relevantnih institucija.
Apeluju i na javnost i medije da se informišu putem zvaničnih izvora, kako bi se spriječilo širenje neprovjerenih informacija, budući da je istraga o okolnostima događaja i dalje u toku.
Evropski sojevi virusa, prisutni kod nas i u regionu, razlikuju se od opasnijeg Andes hantavirusa povezanog sa izbijanjem zaraze na kruzeru MV Hondius.
Hantavirusi su grupa virusa koje prenose glodari i koji mogu izazvati tešku bolest kod ljudi.
U Americi mogu uzrokovati hantavirusni kardiopulmonalni sindrom (HCPS) — tešku respiratornu bolest sa stopom smrtnosti do 50%. U Evropi i Aziji uzrokuju hemoragičnu groznicu s bubrežnim sindromom (HFRS), koja primarno pogađa bubrege i krvne sudove.
Iz Instituta za javno zdravlje pojašnjavaju da se u Crnoj Gori hantavirusna infekcija prati kao hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS), koja se redovno registruje tokom prethodne dekade i često je povezana s epizootijama među mišolikim glodarima.
“U periodu od 2016. do 2025. godine, zabilježeno je ukupno 44 slučaja HGBS-a, bez smrtnih ishoda. Najveći broj slučajeva zabilježen je 2019. i 2021. godine (po 10 slučajeva, incidencija 1,6/100.000), dok je 2025. godina sa jednim registrovanim slučajem (incidencija 0,2/100.000) ispod desetogodišnjeg prosjeka. Ni u jednoj godini posmatranog perioda nije zabilježen smrtni ishod”, saopšteno je iz Instituta.
(Foto: IJZ)Koji tipovi hantavirusa su prisutni u Evropi i Crnoj Gori i po čemu se razlikuju od američkih?
U Americi, posebno u Južnoj i Sjevernoj Americi, dominira hantavirusni kardiopulmonalni sindrom (HCPS), kojeg uzrokuju virusi poput Sin Nombre i Andes, a koji pretežno zahvata pluća i može imati stopu smrtnosti i do 50%. Ovaj oblik bolesti nije evidentiran u Evropi, a ni rezervoari – glodari koji ga prenose – nisu prisutni na evropskom kontinentu. (ECDC, 2026)
U Evropi i Aziji prisutna je isključivo hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS/HFRS), koja pretežno zahvata bubrege i krvne sudove, uz znatno nižu stopu smrtnosti — obično ispod 1 do 12%, zavisno od soja.
Godišnje se u EU/EEA registruje između 1.500 i 5.000 potvrđenih slučajeva, uz značajne varijacije među godinama koje su povezane s ekološkim promjenama u populacijama glodara rezervoarskih vrsta. (ECDC, 2026)
Glavni evropski sojevi:
● Puumala virus (PUUV) — najčešći evropski soj, široko rasprostranjen u sjevernoj i zapadnoj Evropi. Prenosi ga šumska voluharica (Myodes glareolus). Uzrokuje blagi oblik HGBS-a poznat kao nefropatia epidemica. Stopa smrtnosti je niska, obično ispod 1%. (ECDC, 2026)
● Dobrava-Beograd virus (DOBV) — rasprostranjen pretežno u jugoistočnoj Evropi, uključujući Balkansko poluostrvo. Prenosi ga žutogrli miš (Apodemus flavicollis). Uzrokuje teže oblike HGBS-a sa stopom smrtnosti do 12%, te je epidemiološki najznačajniji soj za naš region. (ECDC, 2026)
● Saaremaa virus (SAAV) — prisutan u istočnoj i sjevernoj Evropi; prenosi ga prugasti poljski miš (Apodemus agrarius). Povezan je pretežno s poljoprivrednim staništima, a klinički značaj mu je manji. (ECDC, 2014)“U Crnoj Gori i širem regionu Balkana dominantno prisustvo ima upravo Dobrava-Beograd virus, koji uzrokuje teže kliničke slike u poređenju sa blažim sojevima koji se nalaze u sjevernoj Evropi.
Ovo je važan kontekstualni podatak koji razlikuje našu epidemiološku situaciju od, na primjer, skandinavskih zemalja, gdje dominira Puumala virus sa nižom stopom smrtnosti. U oba slučaja, prenos s čovjeka na čovjeka nije dokumentovan u Evropi — što je još jedna ključna razlika u odnosu na Andes virus u Južnoj Americi”, kazali su iz instituta.
Kako se prenosi hantavirus?
Prenos hantavirusa na ljude nastaje kontaktom s kontaminiranim urinom, izmetom ili pljuvačkom zaraženih glodara. Do zaraze može doći i, mada rjeđe, ujedom zaražene životinje.
Aktivnosti koje podrazumijevaju kontakt s glodarima — kao što su čišćenje zatvorenih ili slabo provjetravanih prostora, poljoprivredni rad, šumarski rad i spavanje u objektima sa prisustvom glodara — povećavaju rizik od izloženosti.
Prenos s čovjeka na čovjeka do sada je dokumentovan jedino kod soja Andes virusa u Americi i ostaje rijedak. Kada se i desi, vezan je za blizak i produžen kontakt, naročito među ukućanima ili intimnim partnerima, i čini se najvjerovatnijim u ranoj fazi bolesti.
Koji su simptomi?
Simptomi kod ljudi obično se javljaju između jedne i osam sedmica nakon izloženosti, zavisno od vrste virusa. Tipično uključuju groznicu, glavobolju, bolove u mišićima te gastrointestinalne tegobe kao što su bol u stomaku, mučnina ili povraćanje.
Na brodu MV Hondius WHO je registrovao febrilna stanja, gastrointestinalne simptome, te brzu progresiju ka upali pluća, akutnom respiratornom distres sindromu i šoku.
“Hantavirusne infekcije praćene su stopom smrtnosti od ispod 1 do 15% u Aziji i Evropi, te do 50% u Americi. Ne postoji specifičan lijek ni vakcina protiv hantavirusa. Rana potporna medicinska njega i hitno upućivanje u ustanovu sa jedinicom intenzivne njege mogu poboljšati izglede za preživljavanje”, kazali sui z Instituta.
WHO trenutno ocjenjuje da je rizik po globalnu populaciju od događaja na kruzeru MV Hondius nizak, i nastavlja da prati epidemiološku situaciju. (WHO DON599, 4. maj 2026)
Kako se zaštititi — preventivne mjere
Ne postoji lijek niti vakcina protiv hantavirusa, pa je sprječavanje kontakta s glodarima i njihovim izlučevinama osnovna i najdjelotvornija mjera zaštite, kažu u Institutu.
Prema preporukama CDC-a, ECDC-a i WHO-a, ključne preventivne mjere su sljedeće:
1. Kontrola glodara u domaćinstvu i oko njega
● Zatvoriti sve rupe, pukotine i otvore na zidovima, temeljima i krovovima kroz koje glodari mogu ući u objekat.
● Hranu čuvati u hermetički zatvorenim posudama; ne ostavljati ostatke hrane ni kuhinjski otpad dostupnim glodarima.
● Postavljati klopke (zamke) uz unutrašnje zidove i redovno ih kontrolisati.
● Ukloniti nagomilana drva, kompost i ostale materijale koji služe kao potencijalna gnijezda i odmaknuti ih od temelja objekta.
2. Otvaranje i čišćenje vikendica, planinarskih domova i neiskorišćenih objekata. Objekti koji su duže vrijeme bili neiskorišćeni (vikendice, planinske kuće, skladišta, staje) predstavljaju poseban rizik, jer se u njima često nastane glodari. Preporuke CDC-a i WHO-a su:
● Prije ulaska otvoriti sve prozore i vrata i prozračiti objekat najmanje 30 minuta, a za to vrijeme ostati napolju.
● Tokom čišćenja obavezno nositi rukavice (lateks, nitrile ili gumirane), masku (FFP2/N95 je preporučena) i zaštitnu odjeću s dugim rukavima.
● NIKADA ne usisavati, mesti niti brisati suve ostatke i gnijezda kao i potencijalne ostatke mokraće glodara jer takav način čišćenja raspršuje virusne čestice u vazduh. Umjesto toga: poprskati sve kontaminirane površine rastvorom bjelila ili natrijum-hipohlorita (1 čaša na 10 čaša vode) ili dezinfekcionim sredstvom, ostaviti da djeluje 5–10 minuta, a zatim obrisati mokrim krpama.
● Mrtve glodare, gnijezda i kontaminirane predmete staviti u dvije plastične vreće, zavezati i odložiti kao komunalni otpad ili zakopati. Poslije čišćenja obavezno oprati ruke sapunom i vodom.
● Posteljinu, odjeću i tkanine isprati u vrućoj vodi s deterdžentom
3. Ponašanje u prirodi i na terenu
● Izbjegavati kontakt s glodarima i mjestima njihovog obitavanja — rupe u zemlji, kamenjare, gomile sijena i slame, stare zgrade u ruralnim područjima.
● Tokom kampovanja, planinarenja i šumarskih radova spavati na podlozi koja nije direktno na tlu, koristiti vreću za spavanje u zatvorenom šatoru i ne ostavljati hranu dostupnom divljim životinjama. (ECDC, 2014)
● Lica koja obavljaju poljoprivredne radove (obrađivanje, sakupljanje sijena itd.) i šumarski radnici, su u povećanom riziku i preporučuje im se korištenje zaštitnih maski i rukavica tokom radova koji podrazumijevaju dodir sa prljavštinom i prašinom. (ECDC, 2014; WHO, 2026)
● Ne piti vodu iz neprovjerinih izvora, potoka ili bunara koji mogu biti kontaminirani izlučevinama glodara.
4. Lična higijena
● Redovno i temeljno prati ruke sapunom i vodom — posebno nakon rada na otvorenom, manipulacije hranom ili kontakta s potencijalno kontaminiranim površinama. (CDC, 2024)
● U slučaju ugriza glodara odmah oprati ranu sapunom i vodom i posjetiti ljekara. (WHO, 2026)
● Ako se jave simptomi — groznica, jak bol u mišićima, bol u leđima ili trbuhu — u roku od nekoliko sedmica nakon mogućeg izlaganja, hitno se obratiti ljekarskoj službi i napomenuti potencijalni kontakt s glodarima. (WHO, 2026)
Hantavirusna infekcija nije bolest svakodnevnog života u urbanim sredinama — rizik je pretežno u ruralnim predjelima veći i sezonski (kasno proljeće i jesen), vezan uz boravak u prirodi, rad na terenu i nekorištene objekte.
Pravovremene i jednostavne mjere higijene i preventivnog ponašanja u većini slučajeva dovoljne su da se rizik svede na minimum.
Izvor:RTCG
