Foto:CGO
Članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji može biti istorijski uspjeh, ali samo ako bude praćeno suštinskom
demokratskom transformacijom, jačanjem institucija i vladavine prava. Geopolitička važnost Zapadnog
Balkana ne smije postati zamjena za njegovu demokratizaciju, niti se stabilnost može graditi na strahu,
koncentraciji moći i potiskivanju odgovornosti. To su neke od ključnih poruka sa zvaničnog otvaranja sedmog
izdanja regionalne konferencije PLENUM 2026 „Crna Gora na pragu Evropske unije: evropska budućnost
Zapadnog Balkana između demokratije i geopolitike“, koja se održava od 8. do 10. novembra u Podgorici.
Konferenciju su otvorili ispred organizatora Daliborka Uljarević, izvršna direktorka Centra za građansko
obrazovanje (CGO), Balša Božović, direktor Regionalne akademije za razvoj demokratije (ADD), Valida Repovac
Nikšić, prodekanica za naučnoistraživački rad Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Sarajevu, i Samir
Beharić, programski menadžer za istraživanja, javne politike i zagovaranje Evropskog fonda za Balkan (EFB).
Daliborka Uljarević je ocijenila da se ovogodišnji PLENUM održava u trenutku koji može predstavljati
prekretnicu za Crnu Goru i Zapadni Balkan, ali je upozorila da približavanje članstvu ne znači automatski i
suštinsku spremnost. „Biti blizu Evropskoj uniji nije isto što i biti spreman da se u nju uđe. Evropske integracije
moraju voditi promjeni načina upravljanja državom, funkcionisanja institucija i zaštite prava građana. EU ne
smije biti nagrada političkim strukturama za vođenje pregovora na talasu oživljene politike proširenja, već
potvrda da je društvo postalo demokratskije, institucije profesionalnije, a građani slobodniji i sigurniji“,
poručila je Uljarević.
„Geopolitička važnost Zapadnog Balkana ne može biti zamjena za njegovu demokratizaciju“, upozorila je
Uljarević u osvrtu na obnovljeni geopolitički značaj proširenja, navodeći da je to priliku za region, ali i da nosi
rizik relativizacije demokratskih kriterijuma i davanja prednosti političkoj stabilnosti u odnosu na vladavinu
prava.
Istakla je i odgovornost domaćih institucija, podsjećajući da se reforme moraju sprovoditi zbog građanstva koje
zaslužuju funkcionalne institucije, nezavisno pravosuđe i jednaku zaštitu prava. „Evropska unija ne može željeti
demokratiju u našim državama više nego što su naše institucije spremne da je izgrade i zaštite“, kazala je.
Govoreći o izazovima Crne Gore, Uljarević je naglasila da se uspjeh evropskog puta neće mjeriti samo
datumom pristupanja, već kvalitetom institucija i njihovom otpornošću na političke pritiske. Upozorila je i da
se brzina reformi ne smije ostvarivati nauštrb njihovog kvaliteta, kao ni da se evropska budućnost regiona
može graditi na selektivnom odnosu prema ratnoj prošlosti.
„Demokratska snaga države ne ogleda se u tome koliko vlast može da kontroliše društvo, već koliko su
institucije sposobne da kontrolišu vlast. Nama je nasušno potrebna vladavina prava, a ne nečije pravo da
vlada“, istakla je, uz ocjenu da stabilnost zasnovana na strahu, poslušnosti i koncentraciji moći nije održiva.
„Članstvo Crne Gore u EU može biti istorijski uspjeh. Ali istorijski promašaj bio bi da u Uniju uđemo, a da
pritom ne promijenimo obrasce vladanja koji su nas decenijama udaljavali od njenih vrijednosti. Zato naš cilj
ne smije biti samo članstvo u Evropskoj uniji, već Crna Gora u kojoj građanke i građani žive evropske
vrijednosti i uživaju prava i standarde koje odavno zaslužuju“, zaključila je Uljarević.
Balša Božović istakao je da se ovogodišnji PLENUM održava u izuzetno važnom političkom trenutku, nakon
izbora u Bosni i Hercegovini, Srbiji i SAD, koji dodatno naglašavaju značaj tema o kojima će se razgovarati. “U
središtu ovog PLENUMA je ulazak Crne Gore u Evropsku uniju. To je od suštinskog značaja za samu Crnu Goru,
ali i za ceo Zapadni Balkan. Članstvo Crne Gore pokazalo bi da je proširenje ponovo moguće. Zato ćemo
razgovarati i o otvorenim pitanjima sa Hrvatskom. Njih treba riješavati paralelno sa zatvaranjem pregovaračkih
poglavlja do kraja godine. Čekanje da se jedno završi da bi drugo počelo samo bi usporilo oba proces,”naglasio
je Božović.
Osvrćući se na političke promjene u Srbiji i njihov mogući uticaj na stabilnost i evropsku perspektivu regiona,
poručio je da „samo demokratska Srbija, koja poštuje suverenitet svojih susjeda, može trajno doprinijeti
regionalnoj bezbjednosti i sopstvenoj evropskoj budućnosti po mjeri građana koji su glasali za promjenu“.
Ukazao je i na promjene u transatlantskim odnosima, ističući potrebu da Evropa preuzme veću odgovornost za
sopstvenu odbranu i nastavi podršku Ukrajini u suočavanju sa ruskom agresijom, jer od evropske
bezbjednosti zavisi i stabilnost Zapadnog Balkana. „Mislim da je ovo vrijeme za politiku velikih ambicija i brže
približavanje punopravnom članstvu u EU. Evropa se ujedinjuje, a mi ne smijemo da zaostanemo. Izuzetno su
zanimljiva vremena ispred nas“, zaključio je Božović.
Prof. dr Valida Repovac Nikšić izrazila je zadovoljstvo što je Fakultet političkih nauka Univerziteta u Sarajevu
jedan od partnera regionalnog skupa, naglašavajući značaj saradnje i stvaranja prostora za otvoren,
argumentovan, kritički i interdisciplinaran dijalog o ključnim političkim i društvenim izazovima Zapadnog
Balkana.
Posebno se osvrnula na značaj mogućeg članstva Crne Gore u EU za čitav region, kao i na domete politike
proširenja u odgovoru na aktuelne demokratske i bezbjednosne izazove. „Napredak Crne Gore, potvrđen i
najnovijim izvještajem Evropske komisije, može predstavljati važan podsticaj i ohrabrenje za cijeli region.
Istovremeno, zabrinutost izaziva izostanak reformskog pomaka i gotovo potpuna blokada evropskog puta
Bosne i Hercegovine“, navela je Repovac Nikšić.
Govoreći o političkim procesima u Srbiji, ukazala je na ohrabrujući značaj građanske mobilizacije i političkih
promjena koje mogu doprinijeti relaksiranju odnosa i jačanju regionalne stabilnosti. „Put evropskih integracija
ne bi trebalo svoditi isključivo na formalno ispunjavanje kriterijuma, već ga je potrebno razumjeti kao proces
koji treba da pokrene suštinsku i dugoročnu društvenu transformaciju. Taj iskorak podrazumijeva izgradnju
društava utemeljenih na povjerenju, solidarnosti, uvažavanju i jednakim mogućnostima, jačanje društvene
kohezije i razvoj kulture dijaloga i saradnje“, ocijenila je Repovac Nikšić, dodajući da takva transformacija
zahtijeva kontinuirano suočavanje s prošlošću i rad na pomirenju.
„Evropska perspektiva Zapadnog Balkana može biti dugoročno održiva samo ukoliko, uz institucionalne
reforme, doprinosi prevazilaženju društvenih i političkih podjela, jačanju demokratske kulture i stvaranju
uslova za pravedniju, sigurniju i prosperitetniju budućnost svih građana regiona“, zaključila je Repovac Nikšić.
Samir Beharić je naglasio značaj političkih promjena i rastućeg građanskog angažmana, posebno među
mladima. „U različitim dijelovima svijeta svjedočimo sve snažnijem talasu demokratskog otpora autoritarnim
politikama – od Mađarske, preko Srbije prošlog mjeseca, do SAD prošle sedmice. Ohrabruje i činjenica da ovaj
talas prati visoka izlaznost glasača, posebno onih mladih, koji ne oblikuju političku stvarnost samo na
ulicama, kroz proteste, već sve aktivnije i na biralištima, pa i na izbornim listama“, kazao je Beharić.
Istakao je i da su takvi trendovi važni za Zapadni Balkan. „Za naš region, koji stremi ka članstvu u EU, ovo su
pozitivni trendovi jer mladi nisu samo budućnost naših demokratija – oni već sada predstavljaju jedan od
njihovih ključnih stubova i pokretača političkih promjena“, naveo je Beharić.
U tom kontekstu, akcentovao je značaj PLENUM-a kao prostora za razmjenu ideja, povezivanje i zajedničko
djelovanje onih koji dijele demokratske vrijednosti, posebno u vremenu kada njihova zaštita zahtijeva
solidarnost i saradnju.
PLENUM je okupio oko 70 predstavnika institucija, akademske zajednice, civilnog društva i stručnjake iz Crne
Gore, regiona Zapadnog Balkana i Evropske unije, otvarajući prostor za razmjenu različitih perspektiva o
demokratskoj i evropskoj budućnosti regiona.
Nikola Đurašević, saradnik na programima
Autor:Radiotitograd.m
