Izbjegavanje tri stvari u srednjem dobu može odložiti rizik od demencije za 13 godina

Naučna istraživanja odavno su utvrdila da ova tri faktora spadaju među najveće faktore rizika za demenciju, kao i da razvoj ove neurodegenerativne bolesti počinje mnogo prije nego što se pojave simptomi, rekao je doktor Džozef Koreš, glavni autor studije objavljene u srijedu u časopisu „Njurolodži open akses“. Međutim, Korešova nova studija, koja je obuhvatila više od 12.400 odraslih osoba, brojčano je pokazala u kojoj mjeri je kombinacija ovih pokazatelja vaskularnog zdravlja u srednjem životnom dobu mogla da utiče na vrijeme kada je demencija počela da se razvija.

Učesnici koji su imali sva tri zdravstvena rizika kada su u prosjeku imali oko 56 godina bili su više nego dvostruko skloniji razvoju demencije i imali su više od pet puta veće izglede da prerano umru od nekog drugog uzroka, prenosi CNN.

„Kliničarima je relativno lako da o tome razgovaraju, a pacijentima da to razumiju“, rekao je Koreš, osnivač Instituta za optimalno starenje pri Medicinskom fakultetu Grosman Univerziteta u Njujorku. Saznanje, koliko dodatnih “dobrih godina” mogu da dobiju određenim promenama načina života, za pacijente može biti podsticajnije od prostog saznanja o procentualnom riziku od demencije, dodao je Koreš.

Studija pokazuje samo povezanost, a ne uzročno-posledičnu vezu, naročito zato što su istraživači učesnicima samo jednom izmjerili visok krvni pritisak, dijabetes, pušenje i druge zdravstvene faktore, poput telesne težine, prije nego što su ih pratili tokom medijalnog perioda od oko 26 godina. Iako je zdravlje mozga procenjivano više puta, najkasnije do 2022. godine, tokom tog perioda mogli su da se promijene mnogi drugi faktori.

“Na rezultate gledajte kao na važnu procjenu, a ne kao na precizno predviđanje za svakog pojedinca,” rekla je doktorka Sandžula Sing, docentkinja neurologije na Medicinskom fakultetu Harvard u Bostonu, koja nije učestvovala u istraživanju.

Kardiolog doktor Endru Friman rekao je da je istraživanje, u kojem nije učestvovao, “zaista uzbudljivo, ali da istovremeno predstavlja poziv na akciju, jer moramo da učinimo mnogo više kako bi ljudi živjeli zdravo”.

“Jedan od pojmova koji počinjemo sve češće da viđamo jeste razlika između zdravog životnog vijeka i ukupnog životnog vijeka”, rekao je Friman, direktor kardiovaskularne prevencije i programa zdravog života u centru “Nešenel Džuviš helt” u Denveru. “Jedno je biti živ, a drugo je biti živ i zdrav i izbeći američko prokletstvo – da cijelog života naporno radite, štedite novac, odete u penziju, a zatim doživite srčani ili moždani udar ili obolite od demencije.”

Smanjivanje rizika od demencije

Ako imate visok krvni pritisak ili dijabetes tipa 2, ili želite da prestanete da pušite, razgovarajte sa svojim ljekarom, rekao je Koreš za CNN.

Hipertenzija i dijabetes imaju neke zajedničke faktore rizika, među kojima su fizička neaktivnost, gojaznost, nezdrava ishrana, konzumiranje alkohola i pušenje, naveli su stručnjaci. U skladu s tim, hipertenzija i dijabetes mogu djelimično da se spriječe ili ublaže držanjem ovih faktora pod kontrolom. Ishrana sa manje masti i više biljnih namirnica, poput režima ishrane za sprečavanje hipertenzije, prehrambeni pristup za zaustavljanje hipertenzije – može da učini čuda, rekao je Friman.

“Način na koji živimo ima najdublji uticaj, i govorim o učinku čiji obim nijedan lijek ne može da postigne,” dodao je Friman. Oko 45 odsto slučajeva demencije posledica je faktora rizika koji mogu da se mijenjaju, rekla je Sing, koja je takođe glavna istraživačica u Laboratorijama za brigu o mozgu i Globalnoj koaliciji za brigu o mozgu pri Opštoj bolnici Masačusets.

Kada je riječ o pušenju, želja da prestanete mora biti vaša kako bi odvikavanje bilo uspješno, rekao je Friman. “Kada to zaista prihvatite, postoje brojni načini koji mogu da pomognu,” dodao je – uključujući nikotinske flastere, fizičku aktivnost, pastile i žvake, nekoliko vrsta ljekova, terapijske programe i akupunkturu.

Takođe imajte na umu da je pušenje navika povezana sa određenim podsticajima i asocijacijama, pa ćete možda morati da promijenite i svoju svakodnevnu rutinu i društveni krug, najmanje šest mjeseci, kako biste povećali izglede da prestanete da pušite, rekao je Friman.

Isticanje konkretnijih izgleda

Odrasle osobe obuhvaćene novim istraživanjem dio su kohortne studije “Rizik od ateroskleroze u zajednicama”, koja od kraja osamdesetih godina prošlog vijeka prati gotovo 15.800 odraslih osoba iz četiri zajednice u Sjedinjenim Državama. Učesnici su na početku istraživanja imali između 45 i 65 godina. Obuhvaćena područja bila su okrug Forsajt u Severnoj Karolini, Džeksonu u Misisipiju, osam severozapadnih predgrađa Mineapolisa u Minesoti i okrug Vašington u Merilendu. Žene su činile 56 odsto učesnika najnovijeg istraživanja, piše CNN.

Odsustvo sva tri faktora rizika bilo je povezano sa 30,1 godinom života bez demencije, nasuprot 17,5 godina kod osoba koje su imale sva tri zdravstvena rizika. Otuda proizlazi moguće odlaganje rizika za gotovo 13 godina ukoliko bi učesnici držali ove zdravstvene pokazatelje pod kontrolom.

Žene su nešto duže od muškaraca živele bez demencije, dok se kod crnih učesnika demencija razvijala nekoliko godina ranije nego kod njihovih bijelih vršnjaka. Do 85. godine života samo sedam odsto odraslih osoba sa sva tri faktora rizika i dalje nije imalo demenciju, u poređenju sa 35 odsto onih bez ijednog od ta tri faktora.

Manje zdravi učesnici imali su viši indeks tjelesne mase i veću učestalost moždanog udara, a bili su manje fizički aktivni i imali niži nivo obrazovanja. Takođe je među njima bilo više crnih učesnika – što bi potencijalno moglo da objasni manji broj godina bez demencije u ovoj grupi – kao i nosilaca gena APOE ε4, koji predstavlja najjači genetski faktor rizika za Alchajmerovu bolest, najčešći oblik demencije.

Tokom vremena, tri navedena faktora „mogu da oštete krvne sudove u cijelom tijelu, uključujući i one koji snabdijevaju mozak, čime se smanjuje dotok kiseonika i hranljivih materija i povećava rizik od moždanog udara i bolesti malih krvnih sudova“, rekla je doktorka Džeki Hanli, rukovoditeljka finansiranja istraživanja u organizaciji „Alchajmers riserč UK“, u pisanoj izjavi.

„Ova oštećenja mogu da učine mozak podložnijim opadanju kognitivnih sposobnosti i demenciji“, dodala je Hanli, koja nije učestvovala u istraživanju.

Zdravlje mozga i zdrave navike grade se vremenom, kroz brojne male i dosledne odluke, rekla je Sing. „Postavite sebi ciljeve. Pronađite prijatelje ili članove porodice koji će vas podsticati da ih se pridržavate ili koji će vježbati zajedno sa vama.“