Foto:CGO
Centar za građansko obrazovanje (CGO) ukazuje na ozbiljnu nedosljednost u radu Studentskog parlamenta Univerziteta Crne Gore (SPUCG). Naime, kao punopravni član Evropske studentske unije (ESU), SPUCG podržava zahtjeve za finansijsku transparentnost javnih univerziteta, dok istovremeno, kao organizacija koja godinama raspolaže milionskim iznosima javnog novca, iste principe ne primjenjuje na sopstveno poslovanje.
Evropska studentska unija usvojila je 12. decembra 2025. godine Rezoluciju o finansijskoj transparentnosti na javnim univerzitetima, u kojoj jasno upozorava da netransparentno finansijsko poslovanje predstavlja strukturnu slabost koja potkopava povjerenje javnosti, ograničava demokratski nadzor i otežava donošenje politika zasnovanih na dokazima. ESU ističe da bez jasnih, uporedivih i javno dostupnih finansijskih informacija univerziteti ne mogu biti odgovorni, niti studenti mogu smisleno učestvovati u odlučivanju koje oblikuju njihovu akademsku budućnost. Među konkretnim zahtjevima ESU, navode se unapređenje javnog pristupa budžetskim podacima, standardizovano i razumljivo široj javnosti finansijsko izvještavanje, kao i obavezni javni finansijski izvještaji koji omogućavaju eksternu kontrolu i smanjuju rizik od lošeg upravljanja.
Principe koje studentski predstavnici kroz ESU s pravom traže od univerzitetskih uprava, SPUCG uporno izbjegava da primijeni na sebe. Upravo studentska organizacija koja raspolaže javnim novcem ima jednaku, možda i veću obavezu da bude transparentna prema studentima u čije ime taj novac troši. Ne može se uvjerljivo tražiti transparentnost od drugih, dok se sopstveno finansijsko poslovanje drži van domašaja javnosti.
Podsjećamo, CGO je već ukazao da je za finansiranje SPUCG-a od 2020. do novembra 2025. godine iz sredstava UCG-a izdvojeno više od 1,35 miliona eura, uz dodatnih 75.000 eura za materijalne troškove, dok je 15 fakulteta i akademija u istom periodu studentskim vijećima i organizacijama isplatilo još preko 670.000 eura. Riječ je, dakle, o više od dva miliona eura javnog novca za koji ne postoji dokumentacija iz koje bi se moglo utvrditi na šta je konkretno potrošen.
Umjesto da kao član ESU prednjači u primjeni evropskih standarda, SPUCG zajedno sa rektorom UCG-a i dalje izbjegava da dostavi traženu dokumentaciju. Ni nakon više od dva mjeseca od podnošenja zahtjeva CGO-a, shodno Zakonu o slobodnom pristupu informacijama, nije dostavljen suštinski odgovor o namjeni i utrošku ovih sredstava. Umjesto tražene dokumentacije, javnost svjedoči međusobnom prebacivanju odgovornosti između rektora i SPUCG-a, dok ključne informacije i dalje izostaju.
Dodatno, dokument koji SPUCG predstavlja kao svoj finansijski izvještaj ne ispunjava ni minimalne standarde na koje poziva sama ESU. Izvještaj je sveden na jednu stranicu zbirnih iznosa, bez objašnjenja o utrošku sredstava. Na primjer, najveća pojedinačna stavka – transferi studentskim organizacijama i pojedincima, u iznosu od 276.592,75 eura, prikazana je kao jedinstven zbirni trošak, bez podataka kome su sredstva isplaćena, po kojem osnovu i za koju namjenu. Drugim riječima, za blizu 80% novca koji je SPUCG potrošio tokom 2025. godini iz izvještaja nije moguće utvrditi gdje je i kako završio. Upravo ovakvu vrstu minimalnog i nestandardizovanog izvještavanja ESU prepoznaje kao prepreku da studenti i javnost razumiju kako se troši javni novac.
Korijen problema nalazi se i u samim aktima SPUCG-a. Naime, Statut propisuje da raspodjelu sredstava vrši Izvršni odbor, dok kontrolu njihove raspodjele obavlja Skupština SPUCG-a. Izvršni odbor čine Predsjednik, studentski povjerenik na UCG-u i pet članova koje bira upravo Skupština iz sopstvenih redova. Tako se stvara zatvoren sistem u kojem isti krug ljudi raspolaže javnim novcem, kontroliše njegovo trošenje i nikome izvan sopstvene strukture stvarno ne polaže račune, niti postoji nezavisna eksterna revizija.
Da drugačija rješenja postoje pokazuju primjeri regiona i Evrope. U Sloveniji su studentske organizacije pravna lica javnog prava na koja se primjenjuju propisi o pristupu informacijama od javnog značaja, javnim nabavkama, kao i i integritetu i sprječavanju korupcije, dok njihovo poslovanje kontroliše Računski sud Republike Slovenije. U Hrvatskoj se sredstva dodjeljuju kroz obavezne javne konkurse uz institucionalni nadzor nad njihovim trošenjem. U Austriji, kao jednom od najuređenijih modela, studentska tijela imaju obavezu donošenja godišnjeg budžeta i završnog računa uz obavezvnu nezavisnu reviziju i javnu objavu tih dokumenata prije usvajanja.
CGO zato poziva SPUCG da postupi u skladu sa vrijednostima organizacije čiji je član i da, kao prvi i hitan korak, javno objavi finansijske izvještaje i akte na osnovu kojih se sredstva opredjeljuju i troše, te konačno dostavi dokumentaciju traženu po Zakonu o slobodnom pristupu informacijama. Istovremeno, CGO poziva rektora UCG da prestane da se skriva iza autonomije SPUCG-a i da inicira da institucija koja ovaj novac opredjeljuje i isplaćuje uspostavi obavezujuće mehanizme kontrole njegovog trošenja.
Članstvo u Evropskoj studentskoj uniji nije statusni simbol niti prostor za međunarodnu promociju. Dok SPUCG poziva druge na primjenu evropskih standarda, a iste ne primjenjuje na sopstveno raspolaganje sa više od dva miliona eura javnog novca, obaveza transparentnosti prema studentima u čije ime se taj novac troši izostaje.
Jovana Radulović, asistentkinja na programima
Autor:Radiotitograd.me
