Foto:CDT
Mediji sa jasnom uređivačkom politikom uglavnom su profesionalno izvještavali o
hapšenju osnivača ruske informacione mreže Ribar Mihaila Zvinčuka i njegovih
saradnika, a u medijskim i objavama na društvenim mrežama dominirao je neutralni i
negativan sentiment u odnosu na ovaj događaj.
Privođenje pet ruskih državljana u Risnu, među kojima je bio Mihail Zvinčuk, osnivač
ruske informacione mreže „Ribar“ (Rybar), pokrenulo je medijsku i političku raspravu
koja je prevazišla okvire bezbjednosne akcije. Dok su crnogorske institucije događaj
povezivale sa nacionalnom bezbjednošću i mogućim hibridnim prijetnjama, ruski
zvaničnici, mediji i dio političkih aktera osporavali su opravdanost njihovog postupanja.
Istovremeno su otvorena pitanja zakonitosti, odgovornosti institucija i političkog
predstavljanja akcije.
Analiza koju je uradio analitički tim CDT-a, uz korišćenje specijalizovanog softvera za
praćenje i analizu medijskog sadržaja, obuhvatila je ukupno 1.193 teksta na
informativnim portalima i objave na društvenim mrežama, koje su ostvarile oko 940.000
pregleda, u periodu od 9. do 12. oktobra 2026. podine. Softver bilježi i sentiment u
objavama. U ovom slučaju pozitivan sentiment objave znači da se njome podržava
akcija hapšenja. Bilježe se i neutralne reakcije, odnosno neutralni sentiment, i negativni
koji predstavlja protivljenje akciji koju su sprovele kroz medijske i objave na društvenim
mrežama.
Cilj analize bio je da utvrdimo ko su bili ključni akteri u javnoj komunikaciji o ovom
događaju, koliki je bio njen obim, kako je usmjeravana, kakav je sentiment dominirao i
koje su poruke upućivane građanima. Analiza pokazuje kako je događaj predstavljan, ali
ne i kako su građani te poruke razumjeli, prihvatili ili koliko su one uticale na njihove
stavove.
Rezultati pokazuju da je dio medijskog izvještavanja bio profesionalan i informativan, ali
i da su različiti politički, institucionalni i medijski akteri nastojali da građanima ponude
sopstveno tumačenje događaja.
Profesionalno izvještavanje zauzelo trećinu informacionog prostora
Sadržaji o bezbjednosnoj akciji i protjerivanju ruskih državljana ostvarili su najveći udio
pregleda (28%) i činili 22% ukupnog broja objava.
Ključnu ulogu imali su mainstream mediji, koji su uglavnom profesionalno prenosili
zvanična saopštenja i nezvanična saznanja o privođenju, bezbjednosnim provjerama,
oduzimanju opreme i odluci o protjerivanju ali i objašnjavanju ranijeg djelovanja mreže
“Ribar” i njenoj povezanosti sa vlastima u Moskvi. Mediji su izvijestili o akcijama ove
mreže tokom agresije Rusije na Ukrajinu, odnosno nihovoj ulozi u dezinformisanju
javnosti i kreiranju lažnih narativa u korist vlasti Vladimira Putina.
Petorici ruskih državljana otkazan je boravak iz razloga koje su nadležne institucije
povezale sa nacionalnom i unutrašnjom bezbjednošću. U analiziranom materijalu nema
dovoljno jasnih objašnjenja o informacijama i dokazima na kojima su zasnovane njihove
procjene. Ostalo je otvoreno i pitanje da li su postojali osnovi i za pokretanje krivičnog
postupka, budući da je javno poznati ishod akcije bilo samo otkazivanje boravka i mjera
zabrane ulaska u Crnu Goru.
Bezbjednosna akcija u kontekstu evropskih integracija
Druga značajna tema odnosila se na povezivanje slučaja sa hibridnim prijetnjama i
evropskim putem Crne Gore. Ovi sadržaji predstavljali su 18% objava, ali su ostvarili
25% ukupnih pregleda.
Važnu ulogu imao je premijer Milojko Spajić, koji je akciju predstavio kao uspjeh
bezbjednosnih institucija i upozorio na moguće hibridne prijetnje evropskoj budućnosti
Crne Gore. Istovremeno je pozvao na oprez i provjeru indicija. Slične poruke bile su
prisutne u dijelu nevladinog sektora, među komentatorima i nalozima na društvenim
mrežama koji inače podržavaju teze o hibridnom djelovanju.
Ekološki aktivista Aleksandar Dragićević otišao je korak dalje, tvrdeći da su crnogorske
službe uradile ono što nijesu uspjele ni najveće i najmoćnije svjetske bezbjednosne
službe.
Na ovaj način bezbjednosni događaj dobio je šire političko značenje, povezano sa
zaštitom evropskih integracija i mogućim stranim informacionim uticajem. Ipak,
upozorenja o hibridnim prijetnjama i pozitivne ocjene nijesu sadržale potrebna
objašnjenja na osnovu kojih bi građani formirali objektivan stav.
Širenje ruskih poruka zauzelo petinu informacionog prostora
Ruske reakcije i njihovo prenošenje kroz regionalni i domaći informacioni prostor činile
su 23% objava i 18% ukupnih pregleda.
Među ključnim akterima bili su ruski zvaničnici, ambasada Rusije u Crnoj Gori, ruski
mediji posebno Sputnjik, nalozi i mediji iz Srbije i Crne Gore, kao i Mihail Zvinčuk i
mreža „Ribar“.
Ruske institucije tražile su objašnjenja o postupanju crnogorskih vlasti i konzularnu
zaštitu svojih državljana. Međutim, komunikacija se nije zaustavila na diplomatskim
zahtjevima. Portparol Kremlja Dmitrij Peskov upozorio je da je ruskim državljanima
opasno da putuju u evropske zemlje, naročito onima pod sankcijama. Ruski ambasador
u Crnoj Gori iznio je mogućnost da je Spajić iskoristio slučaj kako bi pokazao
privrženost Evropskoj uniji.
Time je akcija predstavljana i kroz šire poruke o položaju ruskih državljana u Evropi i
mogućim političkim motivima crnogorskih vlasti.
Ove poruke širile su se i kroz medije i naloge bliske Aleksandru Vučiću u Srbiji i Crnoj
Gori, kao i kroz dio medijskog prostora koji Raskrinkavanje.me kontinuirano prati zbog
ranijeg širenja dezinformacija i manipulativnih narativa.
U pojedinim slučajevima događaj je dodatno politički i identitetski uokviravan. Tako je
IN4S objavio naslov „Crnogorci hapse Ruse!“, predstavljajući postupanje državnih
institucija kroz nacionalnu pripadnost. Nalog „Srbi u Crnoj Gori“ privedene je predstavio
kao obične ljude i ruske novinare, uz pitanje jesu li to „teroristi“ o kojima su izvještavali
mediji.
Događaj koji su crnogorske institucije predstavljale kao pitanje nacionalne bezbjednosti
u dijelu ruskog i regionalnog informacionog prostora tumačen je kao nepravedno
postupanje prema ruskim državljanima. Poruke koje smo analizirali bile su veoma slične
na nivou visokih zvaničnika, medija i naloga na društvenim mrežama u Rusiji, Srbiji i
Crnoj Gori.
Legitimna pitanja o postupanju institucija i nepotkrijepljene optužbe
Četvrta dominantna tema odnosila se na domaće rasprave o zakonitosti i odgovornosti
institucija, obuhvatajući 15% objava i 6% ukupnih pregleda.
Predsjednik Crne Gore insistirao je na donošenju odluka na osnovu činjenica i dokaza,
uz poštovanje zakona i institucionalnih procedura. Bivši premijer Dritan Abazović
kritikovao je predstavljanje akcije kao velikog bezbjednosnog uspjeha i upozorio na
mogućnost njenog korišćenja za politički marketing.
Drugačiji pristup imao je lider DNP-a Milan Knežević, koji je tvrdio da je akcija hapšenja
urađena po naređenju Velike Britanije i da je ona posljedica konstantnog pritiska EU da
se Rusiji uvode sankcije. Ni za ovu ozbiljnu optužbu nijesu ponuđeni dokazi.
Ovi primjeri pokazuju zašto je važno razlikovati legitimno preispitivanje postupanja
institucija od iznošenja nepotkrijepljenih tvrdnji. Pitanja kako je Zvinčuk, koji se nalazi
pod sankcijama Evropske unije, ušao u Crnu Goru, šta su nadležne službe znale o
njegovom boravku, zašto nije procesuiran i na osnovu kojih dokaza je donesena mjera
o izgonu predstavljaju legitimna pitanja od javnog interesa.
Istovremeno, legitimna pitanja o postupanju institucija ne mogu biti opravdanje za
iznošenje nepotkrijepljenih optužbi i predstavljanje spekulacija kao utvrđenih činjenica.
Šta je slučaj „Ribar“ pokazao?
Analiza je identifikovala četiri dominantne teme koje su zajedno obuhvatile 78% objava i
77% ukupnih pregleda. Među 767 objava kojima je bilo moguće odrediti sentiment, 483
(63%) imale su neutralan, 223 (29%) negativan, a 61 (8%) pozitivan sentiment.
Dominacija neutralnog sentimenta u skladu je sa nalazom da je značajan dio
informacija prenesen profesionalno. Međutim, sentiment ne pokazuje prema kome su
objave bile pozitivno ili negativno usmjerene, zbog čega je bilo neophodno analizirati i
njihov sadržaj.
Dragan Koprivica, Centar za demokratsku tranziciju (CDT)
Darvin Murić, Raskrinkavanje.me
Autor:Radiotitograd.me
