Otvarajući 40-tu sesiju Ius Foruma pod nazivom “Pritvor – mjera ili kazna” predsjednik Udruženja pravnika Crne Gore prof. dr Branislav Radulović istakao je da primjena instituta pritvora izaziva veliko interesovanje ne samo stručne javnosti, posebno u dijelu dužine njegovog trajanja, tim prije što u članu 30 stav 4 Ustava se decidno normira da “trajanje pritvora mora biti svedeno na najkraće moguće vrijeme”.
Radulović je dodatno ukazao na obaveznost primjene čl. 5 Evropske konvencije o ljudskim pravima.
Prof. dr Nebijša Vučinić, raniji sudija Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu, istakao je da nažalost, izražena je tendenciija da se pritvor od mjere obezbjedjenja transformise u de facto kaznu zatvora. Standardi za odredjivanje i produženje pritvora izražena u “relevantnim i dovoljnim razlozima” se iz različitih van-pravnih razloga ne tumače u skladu sa praksom Evropskog Suda, što rezultira postojećim, neprihvatljivom praksom.
Advokat Bojana Franović Kovačević, član Odbora za edukaciju pravnika – Savjet Evrope, istakla je da pritvor je po zakonu izuzetna procesna mjera, ali se u Crnoj Gori već duže vrijeme sistemski pogrešno primjenjuje i zbog svoje dužine faktički pretvara u kaznu. Došli smo do poražavajuće tačke da su sudije pod pritiskom javnosti spremnije da nekoga protivzakonito drže u pritvoru nego da ga u skladu sa zakonom puste da se brani sa slobode — pa se pritvor ne ukida čak ni nakon odluka Suda u Strazburu kojima je utvrđena povreda člana 5 EKLJP. Kada medijski naslovi i tvitovi političara diktiraju sudske odluke, ključno pitanje više nije da li je pritvor mjera ili kazna, već imamo li uopšte nezavisno pravosuđe, zaključila je Franović-Kovačević.
Advokat Ana Stanković Mugoša, potpredsjednica Udruženja pravnika Crne Gore, naglasila je da iz njenog višedecenijskog advokatskog iskustva, pritvor je po zakonu mjera, ali je u praksi često kazna. Svjedočimo da ljudi u ptitvoru provedu i do 3 godine i budu oskobođeni što ukazuje da se česće moraju određivati jemstvo i nanogica, jer pritvor mora biti izuzetak, a ne pravilo. Pritvor je zamišljen kao mjera da se obezbjedi prisustvo u sudskom postupku, ali se u CG pretvorio u kaznu prije presude. Kada klijent provede duže vremena u pritvoru nego što iznosi zakonski minimum kazne za djelo koje mu se stavlja na teret, onda više ne govorimo o pravu, već o presudi bez suđenja.
Advokat Veselin Radulović je istakao da ZKP već u prvom članu ukazuje na načelo pravičnosti, a ako je cilj pravično vođenje postupka, onda pritvor ne može biti polazna tačka, već krajnja mjera koja dolazi u obzir tek kada se ista svrha ne može ostvariti nijednom blažom mjerom.
U praksi je redosljed često obrnut: prvo ide pritvor, a onda obrazloženje zašto druge mjere navodno nijesu dovoljne. Pritvor nije kazna, niti smije postati njena prethodnica. Svako njegovo određivanje i produženje mora biti uvjerljivo obrazloženo, a ne zasnovano na opštim formulacijama koje se samo prepisuju iz jednog rješenja u drugo. Suštinsko pitanje zato nije samo da li postoje zakonski razlozi za pritvor, već i da li je sud zaista provjerio postoji li blaža mjera kojom se ista svrha može postići. Ako ta provjera nije stvarna i konkretna, onda se postavlja ozbiljno pitanje da li je pritvor zaista mjera obezbjeđenja postupka ili je u praksi postao kazna prije presude istakao je advokat Radulović.
Učesnicima 40-te sesije Ius Foruma u vidu pozdravnog pisma obratila se i prof. dr Ivana Jelić, sudija i potpredsjednica Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu naglašavajući da “Sud je više puta naglašavao da težina optužbe sama po sebi ne može opravdati dugotrajan pritvor, kao i da sa protokom vremena samo postojanje osnovane sumnje više nije dovoljno. Potreba za lišenjem slobode mora biti podvrgnuta stalnom preispitivanju, a razlozi koji su u početku mogli bili dovoljni ne moraju to ostati tokom čitavog postupka”.
