Foto:GA
Uprkos brojnim strategijama i deklarativnoj posvećenosti inkluziji, Romi u Crnoj Gori i dalje
žive na marginama društva, bez suštinskog pristupa pravima koja su im formalno
garantovana.
Uoči Međunarodnog dana Roma, ukazujemo da romska zajednica u Crnoj Gori i dalje živi u
raskoraku između formalno garantovanih prava i njihove stvarne primjene.
Politička zastupljenost Roma ostaje izražen i dugotrajan problem, uprkos višegodišnjim
preporukama i jasno prepoznatoj potrebi za izmjenom izbornog cenzusa. Tokom 2025. i
početkom 2026. godine nijesu preduzeti konkretni koraci ka izmjenama izbornog
zakonodavstva koje bi omogućile njihovo učešće u procesima donošenja odluka. Kao
rezultat takvog pristupa, romska zajednica i dalje nema predstavnike u Skupštini Crne Gore,
dok je njihova politička participacija uglavnom ograničena na lokalni nivo, bez značajnijeg
uticaja na kreiranje javnih politika.
Jedan od najvidljivijih pokazatelja dugotrajne marginalizacije jeste i pitanje stanovanja. Iako
se ovaj problem godinama prepoznaje, održiva rješenja i dalje izostaju. Tako se početkom
2026. godine u podgoričkom naselju Konik više romskih porodica suočilo sa nalozima za
iseljenje bez obezbijeđenog trajnog i adekvatnog smještaja, što dodatno produbljuje njihovu
socijalnu nesigurnost i ukazuje na nepostojanje dugoročne stambene politike za ovu
zajednicu.
Veliki izazov predstavlja i položaj Romkinja, koje su izložene višestrukoj diskriminaciji po
osnovu etničke pripadnosti, pola i socio-ekonomskog statusa. Prema nalazima Savjeta
Evrope (ECRI), žene iz ovih zajednica spadaju među najranjivije grupe, sa izrazito
ograničenim pristupom obrazovanju, zapošljavanju i osnovnim uslugama. Ovakvi uslovi
dodatno produbljuju krug siromaštva i društvene isključenosti koji se prenosi iz generacije u
generaciju.
Značajan broj djevojčica iz romske zajednice ne završava osnovno obrazovanje, dok je
njihovo učešće u srednjem i visokom obrazovanju i dalje veoma nisko. Ključni uzroci su
siromaštvo, rani i ugovoreni brakovi, kao i nedostatak sistemske podrške, uključujući prevoz,
stipendije i obrazovne asistente.
Istovremeno, prema izvještaju Evropske komisije o Crnoj Gori za 2025. godinu, Romi, a
posebno žene, suočavaju se sa izuzetno niskom stopom zaposlenosti i visokom
ekonomskom neaktivnošću, pri čemu su mnogi angažovani u neformalnoj ekonomiji, bez
socijalne i pravne zaštite.
Dodatno zabrinjava i ograničen pristup zdravstvenoj zaštiti, naročito u oblastima
reproduktivnog zdravlja, kao i nizak nivo prijavljivanja rodno zasnovanog nasilja, što se
dovodi u vezu sa nepovjerenjem u institucije i društvenim barijerama.
Jedan od ključnih problema Roma porijeklom sa Kosova odnosi se na pravni status i ličnu
dokumentaciju, imajući u vidu da je značajan broj pripadnika ove zajednice u Crnu Goru
došao tokom i nakon sukoba krajem devedesetih godina, često bez ličnih dokumenata.
Nedostatak ovih dokumenata, prije svega izvoda iz matičnih knjiga, otežava pristup
državljanstvu, zapošljavanju, socijalnim pravima i obrazovanju, dok su administrativne
procedure često dugotrajne, kompleksne i finansijski opterećujuće za već ranjive porodice.
U oblasti zdravstvene zaštite, problemi nerijetko pogađaju čak i one koji imaju regulisan
boravak u Crnoj Gori. Zbog nemogućnosti odjave iz sistema zdravstvenog osiguranja na
Kosovu, pripadnici ove zajednice ne mogu ostvariti pravo na zdravstveno osiguranje u Crnoj
Gori, što ih ostavlja van sistema i primorava da sami snose troškove liječenja ili da
zdravstvene usluge traže van zemlje.
Iako u praksi određeni vid podrške pružaju zdravstveni medijatori, a zdravstveni radnici
često pokazuju senzibilitet prema najranjivijima, ovakva rješenja nijesu sistemska i ne mogu
nadomjestiti izostanak institucionalnog odgovora. Slični izazovi prisutni su i u drugim
oblastima, poput obrazovanja, zapošljavanja i stanovanja, gdje kombinacija administrativnih
barijera, siromaštva i diskriminacije dodatno ograničava mogućnosti ove zajednice za punu
društvenu integraciju.
Sve navedeno ukazuje da, usljed izostanka sistemskih i koordinisanih mjera, položaj romske
zajednice u Crnoj Gori i dalje nije suštinski unaprijeđen. Bez jasne političke odgovornosti i
dosljedne primjene postojećih politika, formalno garantovana prava nastaviće da ostaju bez
stvarnog efekta u praksi.
Autor:Radiotitograd.me
