Foto: Arhiva Vlada Crne Gore
Dugogodišnja depopulacija, ekonomska stagnacija i rastuće regionalne razlike doveli su sjever Crne Gore do prelomnog trenutka. Upravo zato je kreirana „Mapa puta za održivi razvoj sjevernog regiona“, dokument koji bi trebalo da postane temelj nove generacije razvojnih politika usmjerenih ka revitalizaciji sjevera, jačanju lokalnih zajednica i održivom korišćenju prirodnih resursa, ocijenjeno je iz Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera (MERS).
Riječ je o strateško-operativnom okviru koji, uz ekspertsku podršku Kancelarije Ujedinjenih nacija za projektne usluge (UNOPS), definiše ključne pravce razvoja regiona koji obuhvata više od polovine teritorije države, ali u kojem živi tek četvrtina ukupnog stanovništva Crne Gore.
U dokumentu se upozorava da bi, bez sistemskog odgovora države, postojeća teritorijalna podjela između razvijenijeg juga i centralnog dijela zemlje i sve siromašnijeg sjevera mogla prerasti u trajnu strukturnu neravnotežu.
Sjeverni region raspolaže ogromnim prirodnim potencijalima, 71 odsto ukupnog šumskog bogatstva države, 67 procenata obradivog zemljišta, najvećim dijelom hidropotencijala, gotovo kompletnim rezervama olova i cinka, kao i značajnim stočnim fondom i turističkim potencijalima.
Ipak, uprkos tim resursima, sjeverni region se već decenijama suočava sa ekonomskim zaostajanjem, infrastrukturnim deficitima i kontinuiranim odlaskom stanovništva.
„Socioekonomska struktura Crne Gore pokazuje izraženu teritorijalnu dihotomiju koja, ukoliko se ne adresira, rizikuje da preraste u nepovratnu strukturnu podjelu“, navodi se u dokumentu.
Posebno zabrinjavaju demografski trendovi. Dugotrajna depopulacija, starenje stanovništva i migracije prema Podgorici i primorju ostavljaju ozbiljne posljedice po lokalne zajednice, tržište rada i održivost javnih usluga.
Najugroženija su ruralna i planinska područja, gdje broj aktivnih domaćinstava konstantno opada, a društvena infrastruktura slabi.
UNOPS analiza identifikovala je pet strateških makro-izazova koji će odrediti budućnost razvoja sjevera: zelena tranzicija i cirkularna ekonomija, energetska tranzicija i klimatska otpornost, socijalna i društvena infrastruktura, ruralni razvoj i inovacije, te baština i održivi turizam.
U dokumentu se naglašava da tranzicija ka održivom razvoju ne može biti parcijalna niti zasnovana na kratkoročnim projektima.
„Valorizacija drveta, otpada i biomase, diverzifikacija energetskih izvora i zaštita ekosistema predstavljaju međuzavisne procese kojima je potrebno upravljati na integrisan način“, ističe se u Mapi puta.
Poseban je istaknuta potreba da razvoj drvne industrije bude zasnovan na održivom gazdovanju šumama, uz očuvanje biodiverziteta i ekosistema, dok energetski projekti moraju voditi računa o zaštiti riječnih tokova i prirodnih staništa.
Odlazak mladih, slabe institucije i klimatske promjene
Identifikovano je i nekoliko razvojnih rizika koji bi mogli ugroziti realizaciju planiranih politika.
Najizraženiji među njima je nastavak depopulacije i odlaska mladih ljudi.
„Postoji rizik da dalji gubitak stanovništva dovede do trajne degradacije društvene infrastrukture i smanjenja razvojnih kapaciteta regiona“, upozorava se u analizi.
Pored demografskih problema, kao ozbiljne prepreke prepoznati su i: niska diverzifikacija ekonomije, zavisnost od ograničenog broja djelatnosti, slabi administrativni kapaciteti lokalnih samouprava, nedovoljna međuresorna koordinacija, klimatske promjene i degradacija ekosistema, neizvjesnost finansiranja razvojnih projekata.
Upozoreno je da bi nastavak fragmentisanih i kratkoročnih projekata mogao dodatno produbiti razvojni jaz između sjevera i ostatka države.
Dio dokumenta odnosi se na istraživanje Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, sprovedeno tokom septembra 2025. godine na uzorku od 1.000 ispitanika.
Istraživanje „Zapošljavanje i migracije u Crnoj Gori – regionalni i generacijski aspekti“ pokazalo je da sjever posjeduje značajan potencijal za razvoj omladinske radne snage, ali da su potrebne konkretne mjere kako bi se mladi zadržali u regionu.
Među prioritetima koje građani vide kao ključne izdvajaju se: subvencije za zapošljavanje, poreski podsticaji, grantovi za preduzetnike, podrška zanatskim zanimanjima, subvencionisani stambeni krediti,
unapređenje obrazovnih i kulturnih sadržaja, kao i jače povezivanje obrazovanja i tržišta rada.
„Očekivani efekti ovih mjera su smanjenje emigracionih aspiracija mladih, stvaranje novih generacija preduzetnika, demografska stabilizacija i unapređenje kvaliteta života“, piše u dokumentu.
Mapa puta naglašava da ruralna i planinska područja ne treba posmatrati kao razvojni teret, već kao potencijalne laboratorije inovacija.
Kombinacija poljoprivrede, turizma, digitalizacije i novih oblika rada mogla bi postati osnova novog ekonomskog modela sjevera, ali samo uz jačanje lokalnih kapaciteta i efikasnije upravljanje razvojem.
Predviđeno je i snažnije uključivanje međunarodnih partnera i donatorskih organizacija, čija bi finansijska i tehnička podrška mogla ubrzati tranziciju ka zelenim i društveno inkluzivnim modelima razvoja.
Pojašnjeno je da dokument nije zamišljen kao konačan plan, već kao dinamičan instrument upravljanja koji će se prilagođavati novim ekonomskim, društvenim i klimatskim okolnostima.
„Ovaj dokument treba posmatrati ne kao krajnju tačku, već kao početnu platformu za novu generaciju politika za sjeverni region Crne Gore“, zaključuje se u Mapi puta.
Ukoliko planirane mjere budu sprovedene koordinisano i dugoročno, cilj je da sjever Crne Gore postane prostor ekonomske vitalnosti, društvene stabilnosti i ekološke otpornosti, odnosno region u kojem će mladi imati razlog da ostanu, a razvoj biti zasnovan na održivom korišćenju bogatih prirodnih resursa.
Aleksandra Obradović
Izvor:CDM
