Foto:Pixabay
Iako je Posebni program ulaganja od posebnog značaja za privredni i ekonomski interes Crne Gore završen još krajem 2022. godine, obrada pristiglih zahtjeva i finansijske transakcije proistekle iz programa nastavile su se i nakon njegovog formalnog završetka. Prema najnovijim podacima Agencije za investicije Crne Gore, do 31. jula ove godine podnijeta su ukupno 1.113 zahtjeva za sticanje crnogorskog državljanstva, dok je za 869 aplikacija već donijeto rješenje o prijemu u crnogorsko državljanstvo. U razvojne projekte u oblasti turizma uplaćeno je više od 251,2 miliona eura, a na ime administrativnih taksi država je prihodovala 43,57 miliona eura, navodi se u dokumentu objavljenom na sajtu Vlade.
Program ekonomskog državljanstva uveden je sa ciljem privlačenja stranih investicija i intenziviranja razvoja turizma, poljoprivrede i prerađivačke industrije, posebno u manje razvijenim opštinama. Vlada podsjeća da je odluka o kriterijumima, načinu i postupku izbora lica koja mogu steći crnogorsko državljanstvo po ovom osnovu donijeta u novembru 2018. godine, dok je javni poziv za kvalifikovanje projekata na Listu razvojnih projekata u oblasti turizma raspisan u februaru 2019. godine. Program je trajao do 31. decembra 2022. godine, a bilo je predviđeno da se u tom periodu može donijeti najviše 2.000 rješenja o prijemu u državljanstvo.
“Od ukupno 1.113 pristiglih aplikacija, najveći broj odnosio se na posrednika Henley & Partners Government Services LTD Jersey – 531. Preko kompanije Arton Group GmbH Austrija pristiglo je 295 aplikacija, dok je preko Apex Capital Partners doo Podgorica podnijeto 287 zahtjeva”, piše u Vladinom dokumentu.
Podaci Agencije pokazuju da su za ukupno pet zahtjeva, zaključno sa 31. julom 2026. godine, ispunjeni kriterijumi nakon sprovedene procedure, pa se oni nalaze u postupku odlučivanja kod Ministarstva unutrašnjih poslova. Za 869 zahtjeva MUP je već donio rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo.
“239 zahtjeva je odbijeno zbog negativnog mišljenja agenta za ocjenu međunarodne podobnosti ili zbog neispunjavanja kriterijuma propisanih odlukom. Jedan zahtjev nalazi se u postupku kontrole prenosa sredstava kod ovlašćenog posrednika, dok kod revizora, prema izvještaju, nema podnesenih zahtjeva za mišljenje”, ističe se u dokumentu.
Najveći finansijski efekat programa, prema dostavljenim podacima, odnosi se na ulaganja u razvojne projekte u oblasti turizma.
Na osnovu izvještaja nezavisnih revizora, investitorima je od početka realizacije programa do 31. jula 2026. godine uplaćeno ukupno 251.222.956,09 eura za ulaganja u projekte sa Liste razvojnih projekata u oblasti turizma.
Pored toga, na ESCROW računima aplikanata u tom trenutku nalazilo se još 2.085.000 eura, odnosno sredstva koja su deponovali aplikanti čije se prijave još nalaze u fazi razmatranja kod nadležnih organa.
Odlukom je bilo propisano da aplikant za sticanje državljanstva mora na ESCROW račun položiti najmanje 450.000 eura za ulaganje u razvojni projekat u Podgorici ili primorskom regionu, odnosno najmanje 250.000 eura za projekte u sjevernom ili središnjem regionu, osim Glavnog grada.
Jedan segment programa odnosio se na sredstva namijenjena razvoju manje razvijenih jedinica lokalne samouprave.
“Na račun Agencije za investicije Crne Gore tokom 2023. godine uplaćeno je ukupno 33,3 miliona eura za tu namjenu. Prethodno je, 13. januara 2023. godine, na Centralni račun državnog trezora preneseno 32.999.849,80 eura, po zahtjevu Ministarstva finansija”, naglašeno je u dokumentu.
Nakon što su nezavisni revizori potvrdili izvršene prenose sredstava sa ESCROW računa, Agencija je tokom 2024, 2025. i 2026. godine izvršila dodatne transfere namijenjene donacijama.
“Tako je u junu 2024. prenijeto 6,7 miliona eura za 67 aplikacija, u julu iste godine 7,5 miliona za 75 aplikacija, a u avgustu 1,9 miliona za 19 aplikacija. U septembru je preneseno još 2,5 miliona eura za 25 aplikacija, dok je u decembru 2024. prenijeto 799.251 euro za osam aplikacija, nakon umanjenja za bankarske provizije”, navedeno je u dokumentu.
U maju 2025. godine prenijeto je dodatnih 900.000 eura za devet aplikacija, a posljednji evidentirani transfer izvršen je 15. juna 2026. godine, kada je za dvije aplikacije preneseno 199.936,10 eura, takođe umanjeno za bankarsku proviziju. U dokumentu se navodi da su sva ta sredstva uplaćena u svrhu donacije za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave i prenijeta na namjenski račun.
Za ulaganja u poljoprivredu i prerađivačku industriju, prema dostavljenim revizorskim izvještajima, investitorima je od početka realizacije programa do 31. jula 2026. godine uplaćeno 500.000 eura.
Kako se navodi u dokumentu, to je ujedno i cjelokupan iznos sredstava koji je bio deponovan na ESCROW računima aplikanata za ovu svrhu.
Značajan prihod ostvaren je i kroz administrativne takse.
Prema podacima sa Centralnog računa državnog trezora, od početka realizacije programa do 31. jula 2026. godine uplaćeno je ukupno 43.575.344,62 eura po osnovu administrativnih taksi.
Još jedan veliki finansijski segment odnosi se na sredstva namijenjena Fondu za inovacije Crne Gore. Prema evidenciji Agencije za investicije, do kraja jula ove godine Fondu je u svrhu razvoja inovacione politike uplaćeno 31,3 miliona eura, dok je na ESCROW računima za istu namjenu evidentirano još 500.000 eura.
Međutim, upravo u ovom dijelu postoji razlika između evidencija dvije institucije.
“Prema podacima samog Fonda za inovacije, ukupan iznos sredstava primljen od početka realizacije programa iznosi 31,4 miliona eura. U dokumentu se objašnjava da je razlika posljedica vremenskog kašnjenja u evidenciji Agencije za investicije, jer joj izvještaji revizora stižu naknadno, nakon što su sredstva već prenijeta na predviđene račune poslovnih banaka”, pojašnjeno je u dokumentu.
Poseban program ulaganja formalno je okončan 31. decembra 2022. godine, ali posljednji dostupni podaci pokazuju da njegov finansijski i administrativni epilog još nije u potpunosti završen.
Od 1.113 aplikacija koje su podnijete tokom trajanja programa, 869 je rezultiralo rješenjima o prijemu u crnogorsko državljanstvo, dok je 239 zahtjeva odbijeno. Pet predmeta je, prema stanju na kraju jula, još u proceduri odlučivanja kod nadležnog ministarstva, dok je jedan zahtjev u postupku kontrole prenosa sredstava.
U dokumentu se ukazuje i na važnu metodološku napomenu: finansijski podaci generisani su putem softvera za vođenje programa, koji je namijenjen praćenju koraka predviđenih odlukom i faza finansijskih transakcija, ali nema modul za finansijsko knjigovodstvo.
Zbog toga se finansijsko stanje potvrđuje izvještajima nezavisnih revizora, a u prikazu može postojati određeno vremensko odstupanje. Agencija navodi da se to dešava jer revizorski izvještaji pristižu naknadno, nakon što su sredstva već prenijeta na predviđene račune poslovnih banaka.
“Brojke, dakle, pokazuju da je program ekonomskog državljanstva, iako formalno završen prije gotovo četiri godine, ostavio značajan finansijski trag: više od četvrt milijarde eura usmjereno je u turističke projekte, desetine miliona u razvoj manje razvijenih opština i inovacionu politiku, dok je državni budžet kroz administrativne takse prihodovao više od 43,5 miliona eura. Preostali predmeti i razlike u pojedinim finansijskim evidencijama pokazuju da administrativno-finansijsko zatvaranje programa još nije u potpunosti okončano”, zaključuje se u dokumentu.
Aleksandra Obradović
Izvor:CDM
