Foto:CDT
Centar za demokratsku tranziciju (CDT) poziva poslanike i poslanice koji čine Odbor za
sveobuhvatnu izbornu reformu (Odbor) da predlože produžetak roka za završetak
njegovog rada do 15. juna 2026. godine, kako bi se omogućilo cjelovito sprovođenje
ove reforme u skladu sa odlukom o osnivanju odbora i međunarodnim preporukama.
Takođe, pozivamo da se u odluci o produžetku rada Odbora predvidi njegov intenzivan
rad i finalizacija svih potrebnih predloga izmjena zakona i teksta etičkog kodeksa od
15.1. do 15.4.2026. godine. Nakon ovoga bi uslijedilo otvaranje inkluzivne javne
rasprave i dobijanje mišljenja od relevantnih međunarodnih institucija do 1.6, a onda i
finalizacija ovih tekstova i usvajanje u Skupštini do 15.6.2026. godine.
Ukoliko Odbor postavi dinamiku svog rada na ovaj način, ispoštovaće se standard da se
izborno zakonodavstvo ne mijenja godinu prije izbora, budući da su opšti lokalni izbori
prethodnim izmjenama tempirani za 13.6.2027. godine, a u tom periodu je i očekivani
termin redovnih parlamentarnih izbora.
CDT je pitanje produžetka rada Odbora pokrenuo još u septembru 2026. godine na
našoj konferenciji o nastavku izborne reforme, a onda i na posljednjoj sjednici Odbora
najavio da ćemo početkom decembra utvrditi realan nivo završenog posla i ukoliko on
bude nezadovoljavajući uputiti predlog za produžetak rada.
Smatramo da obim do sada pripremljenih rješenja u tri radne grupe koje funkcionišu u
okviru Odbora nije ni blizu konačnim rješenjima i da nije moguće konačna i kvalitetna
rješenja pripremiti do 31.12, kada je planiran završetak rada Odbora. Ukoliko ovdje
uzmemo u obzir najavu da će Skupština, do kraja godine, usvojiti oko 100 zakona ili
izmjena zakona, uz redovno usvajanje novog budžeta, svakome je jasno da kvalitetna
izborna reforma do kraja godine nije moguća.
Takođe, smatramo da u planiranju rada Odbora treba ispraviti i veliku grešku koja je
učinjena u toku julskog kruga izborne reforme, kada nijesmo imali kvalitetnu javnu
raspravu, niti dobili mišljenja od relevantnih međunarodnih institucija.
Ono što je u julu saopštavao CDT, Evropska komisija (EK) nam je potvrdila u novembru
kada je u svom izvještaju saopštila da je izborna reforma sprovedena bez suštinskih
konsultacija i uz samo djelimično ispunjene preporuke Venecijanske komisije,
OSCE/ODIHR i GRECO, i uputila na potrebu za daljim unapređenjima zakona i to u
inkluzivnom i transparentnom procesu.
CDT ne želi da se Odboru ponove opaske iz prethodnog izvještaja EK da
zakonodavstvo i dalje nije usklađeno sa evropskim standardima o inkluzivnim,
transparentnim i otpornim izbornim procesima, da nedostaju efikasne garancije protiv
zloupotrebe državnih resursa, kao i da okvir za finansiranje političkih partija i kampanja
mora biti dodatno izmijenjen kako bi se obezbijedila stvarna kontrola partijskih troškova i
uvele odvraćajuće sankcije. Drugim riječima, ne želimo doći u situaciju da nam se
sugeriše promjena zakona koji su tek usvojeni.
Podsjećamo da je neophodno nastaviti rad na nizu međusobno povezanih procesa – od
uvođenja otvorenih lista, omogućavanja individualnih kandidatura i direktnog izbora
organa mjesnih zajednica, preko transparentnog i tačnog biračkog spiska, do
regulisanja drugog kruga predsjedničkih izbora, rješavanja problema dezinformacija u
izbornom procesu, jačanja sankcija za zloupotrebe i zaštite biračkog prava u skladu sa
međunarodnim standardima. Tek kada se sve ove mjere – koje su po svojoj prirodi
složene, institucionalno zahtjevne i nemoguće za sprovesti preko noći – uzmu u obzir,
moći će se govoriti o zaista sveobuhvatnoj, kvalitetnoj i održivoj izbornoj reformi.
Zato smatramo da je naš predlog za produžetak rada Odbora racionalan, izvodljiv i da
ispravlja greške u procesu izborne reforme koje su urađene u julu. Nadamo se da će
jednako racionalna biti i odluka Skupštine Crne Gore da se ovaj važan proces nastavi.
Dragan Koprivica, izvršni direktor CDT-a
Autor:CDT
