Foto:MINA
Vanjska, bezbjednosna i odbrambena politika odnosi se na to kako Crna Gora usklađuje svoju vanjsku politiku sa Evropskom unijom (EU) i sarađuje sa evropskim i međunarodnim partnerima u pitanjima mira, bezbjednosti i odbrane.
Poglavlje je otvoreno na Međuvladinoj konferenciji u Luksemburgu 24. juna 2014., a već dvije godine ispunjeni su uslovi za njegovo zatvaranje.
Jedan od važnih koraka u tom procesu bilo je obavještenje koje je Crna Gora u septembru 2024. godine, putem verbalne note, uputila Sjedinjenim Američkim Državama o namjeri otkazivanja bilateralnog sporazuma o izuzeću američkih državljana iz nadležnosti Međunarodnog krivičnog suda. Time su se stekli uslovi za zatvaranje poglavlja.
Međutim, krajem 2024. godine Hrvatska je blokirala njegovo zatvaranje, nakon što je Skupština Crne Gore usvojila Rezoluciju o genocidu u Jasenovcu.
Evropska komisija je u Izvještaju o Crnoj Gori za 2025. ocijenila da je država u oblasti koju pokriva Poglavlje 31 ostvarila veoma dobar napredak, jer je zadržala kontinuitet u potpunom usklađivanju s izjavama visokog predstavnika EU i odlukama Savjeta o sankcijama, i usvojila novi zakon o restriktivnim mjerama u skladu s preporukama EU i Radne grupe za finansijske mjere (FATF).
Šta obuhvata Poglavlja 31?
Poglavlje 31 obuhvata politički dijalog s EU, pitanja odnosa države kandidata s Unijom i njenim institucijama, saradnju sa međunarodnim organizacijama, razvijen sistem kontrole naoružanja, evropsku bezbjednosnu odbrambenu politiku, saradnju s NATO-om i borbu protiv terorizma.
To poglavlje ne odnosi se samo na diplomatske odnose, već i na to kako država postupa u vezi sa međunarodnim krizama, bezbjednosnim prijetnjama i zajedničkim međunarodnim odlukama.
Jedan od važnih djelova poglavlja je Zajednička vanjska i bezbjednosna politika EU, sa kojom je Crna Gora 100 posto usklađena. Kroz tu politiku države članice usaglašavaju stavove i odluke o pitanjima kao što su međunarodni sukobi, bezbjednost i odnosi sa drugim državama.
Za Crnu Goru to, između ostalog, znači usklađivanje sa spoljnopolitičkim izjavama i odlukama EU, uključujući primjenu restriktivnih mjera, poznatih kao sankcije.
Poglavlje obuhvata i saradnju u oblasti bezbjednosti i odbrane, uključujući učešće u civilnim i vojnim misijama za upravljanje krizama, kontrolu naoružanja i borbu protiv terorizma.
Tu spadaju i odnosi sa međunarodnim organizacijama, naročito Ujedinjenim nacijama (UN), Organizacijom za evropsku bezbjednost i saradnju i Savjetom Evrope, kao i saradnja sa NATO-om, čija je članica Crna Gora postala 5. juna 2017. godine.
Šta se mijenja u praksi i koje su koristi za državu od ovog poglavlja?
Poglavlje 31 nije samo pitanje diplomatije. Odluke iz ove oblasti mogu uticati na rad banaka i kompanija koje moraju poštovati režime sankcija, na opremanje i obuku Vojske, na kontrolu ilegalnog oružja i način na koji Crna Gora učestvuje u odgovoru na međunarodne krize.
Jedna od glavnih obaveza Crne Gore u ovom poglavlju je usklađivanje sa Zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU, uključujući restriktivne mjere.
Restriktivne mjere, između ostalog, mogu uključivati zamrzavanje novca i druge imovine, kao i zabranu ulaska i tranzita za osobe koje su na sankcionim listama.
Crna Gora se krajem februara 2022. godine, nakon napada Rusije na Ukrajinu, pridružila svim individualnim, ali i svim ekonomskim sankcijama EU protiv Rusije, koje obuhvataju finansijski, energetski, saobraćajni, tehnološki i vizni sektor. To u praksi znači da te restriktivne mjere moraju poznavati i primjenjivati nadležni državni organi, banke i kompanije.
Kada je riječ o koristi za državu od ovog poglavlja, važno je ukazati na to da Crna Gora, kroz aktivnosti u međunarodnim organizacijama, štiti i promoviše svoje interese, jača stratešku poziciju i učestvuje u definisanju globalnih političkih tokova.
Članstvo u UN jedan je od primjera takve saradnje. Crna Gora je 28. juna 2006. postala 192. članica te organizacije, a Tim UN je, tokom protekle dvije decenije, bio pouzdan partner Crnoj Gori u unapređenju održivog razvoja, zaštiti ljudskih prava i stvaranju prilika za ljude.
“Zajedno smo radili na jačanju institucija i zajednica širom zemlje. UN ostaju posvećen partner ljudima u Crnoj Gori u izgradnji bolje budućnosti za sve”, poruka je rezidentne koordinatorke UN u Crnoj Gori Karolin Tiso povodom 20 godina od obnove nezavisnosti Crne Gore.
Saradnja sa EU omogućava i učešće u međunarodnim misijama, razmjenu iskustava i podršku razvoju odbrambenih kapaciteta.
Konkretan primjer je paket podrške za Vojsku Crne Gore (VCG) u vrijednosti od šest miliona EUR, usvojen u februaru prošle godine u okviru Evropskog instrumenta mirovne pomoći. Cilj te podrške je jačanje kapaciteta VCG kako bi se unaprijedila nacionalna bezbjednost, stabilnost i otpornost u sektoru odbrane, kao i jačanje kapaciteta zemlje za učešće u operacijama i misijama Zajedničke vanjske i odbrambene politike EU, kao i u međunarodnim koalicijama.
Kontrola naoružanja takođe je dio ove oblasti. Crna Gora je potpisnik brojnih dokumenata čiji je cilj kontrola naoružanja, a samim tim veća bezbjednost građana.
U sklopu sprovođenja odluka Savjeta EU, u Crnoj Gori realizovane su aktivnosti uništavanja oružja.
“Sa svakim uništenim komadom vatrenog oružja korak smo bliže društvu u kojem preovladava mir i bezbjednost”, poruka je bivšeg ministra unutrašnjih poslova Filipa Adžića povodom uništavanja oružja u Nikšiću, koje je u junu 2023. godine organizovalo Ministarstvo unutrašnjih poslova u saradnji sa UNDP/SEESAC – Centrom za kontrolu malog i lakog naoružanja u Jugoistočnoj i Istočnoj Evropi.
Mit vs činjenica
MIT: Usklađivanjem sa Zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU, Crna Gora gubi suverenitet i pravo da vodi sopstvenu vanjsku politiku.
ČINJENICA: Članstvo u EU ne znači odricanje od državnog suvereniteta, već prihvatanje obaveze da se vanjska i bezbjednosna politika usklađuje i koordinira sa zajedničkim stavovima EU. Kao država članica, Crna Gora bi istovremeno učestvovala u kreiranju i donošenju tih stavova.
MIT: „Zatvaranje Poglavlja 31 automatski rješava sva otvorena pitanja sa susjedima.”
ČINJENICA: Zatvaranje Poglavlja 31 ne rješava automatski bilateralne sporove sa susjedima. Otvorena granična pitanja, imovinski sporovi ili druga bilateralna pitanja sa susjednim državama rješavaju se direktnim pregovorima, pred međunarodnim sudovima, arbitražom ili drugim mehanizmima, a ne samim zatvaranjem ovog pregovaračkog poglavlja.
MIT: “Zatvaranjem ovog poglavlja, Crna Gora mora da prekine ekonomske veze sa zemljama koje nijesu članice EU ili NATO-a.”
ČINJENICA: Poglavlje 31 ne zabranjuje saradnju sa trećim zemljama. Ono samo zahtijeva da saradnja i potpisani sporazumi ne budu u suprotnosti sa zajedničkim stavovima i restriktivnim mjerama koje je EU uvela prema određenim državama zbog kršenja međunarodnog prava.
MIT: “Crna Gora šalje vojnike u Ukrajinu”.
ČINJENICA: U maju 2025. pojedini medijski naslovi mogli su navesti čitaoce na zaključak da će pripadnici VCG biti raspoređeni na teritoriji Ukrajine. Ministarstvo odbrane je u demantu poručilo da Crna Gora ne šalje svoje vojnike u tu državu. “Nijedan pripadnik VCG neće biti raspoređen na teritoriji Ukrajine niti će učestvovati u bilo kakvim vojnim operacijama u toj zemlji. Eventualno učešće tiče se obuke ukrajinskih vojnika u zemljama EU”. – iz demanta Ministarstva odbrane, 26. maj 2025. godine
Kako provjeriti:
– Vlada Crne Gore
– Ministarstvo evropskih poslova Crne Gore – Pregovaračko poglavlje 31
– Ministarstvo odbrane Crne Gore
– Delegacija Evropske unije u Crnoj Gori
– Izvještaj Evropske komisije o Crnoj Gori za 2025. godinu
Izvor:MINA
