Foto:CDT
Smrt Ratka Mladića nije zatvorila jedno od najmračnijih poglavlja ratova devedesetih.
Naprotiv, otvorila je novi krug glorifikacije i istorijskog revizionizma u kojem su
pravosnažne presude za genocid i ratne zločine potiskivane u drugi plan, dok je Mladić
predstavljan kao heroj, žrtva, vitez i simbol odbrane srpskog naroda.
Takva slika nije nastala samo na anonimnim profilima i marginalnim forumima. Gradili
su je političari, crkveni velikodostojnici i mediji, dok su se poruke kretale između Srbije,
Rusije i Crne Gore.
Evropska unija i njeni čelnici jasno su osudili veličanje preminulog ratnog zločinca Ratka
Mladića i način na koji Srbija odala počast čovjeku koji je upravljao genocidom.
Pojedini predstavnici vlasti u Srbiji, Rusiji i mediji na čijim stranicama često možemo
naći izrazito nacionalistički sadržaj su na ovakve osude odgovorili relativizacijom
Mladićevih zločina i kreiranje narativa o gledanju kroz prste ratnim zločincima iz drugih
zemalja.
Krenimo redom. Prvo je evropska komesarka za proširenje Marta Kos zbog veličanja
Ratka Mladića otkazala posjetu Srbiji navodeći da je to nespojivo s vrijednostima na
kojima se temelji put ka EU. I predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen i
predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta osudili su način na koji se Srbija odnijela
prema preminulom ratnom zločincu.
Fon der Lajen i Košta su naveli da su "elementi zvanične podrške" i prisustvo pojedinih
visokih srpskih zvaničnika na sahrani "duboko za žaljenje".
“Oni pokazuju neuspjeh u suočavanju sa mračnim poglavljem novije evropske istorije i u
suprotnosti su sa vrijednostima na kojima se zasniva put Srbije ka Evropskoj uniji”
naglasili su u zajedničkoj objavi lideri ključnih evropskih institucija, prenosi RSE.
“Ljubazni general”
Sa druge strane uslijedile su reakcije kojima se EU napada i proglašava licemjernom a
sudstvo “antisrpsko”. Takve ocjene je iznio ambasador Rusije u Srbiji Aleksandar
Bocan-Harčenko koji je uz to naveo i da se tokom rata više puta sastajao sa Mladićem i
da su “general i njegovi vojnici uvijek pokazivali najljubazniji odnos i pažnju”. Sa ovom
tvrdnjom se vjerovatno ne bi saglasile 8.372 ubijene osobe iz Srebrence i ljudi stradali
nakon njegove čuvene naredbe – “tuci Velešiće i Pofaliće”.
Portparolka ruskog Ministarstva inostranih poslova, Marija Zaharova, kazala je da
Briselu smeta nezavisna politika Srbije optužujući EU za dvostruke standarde prema
Srbiji i devedesetih i sada.
A šta su radili oni drugi
Drugi krak ovog narativa je krenuo iz vlasti u Srbiji kada su predsjednik te države
Aleksandar Vučić i šef diplomatije Marko Đurić činjenicu da se ratni zločinac sahranjuje
uz počasti i prisustvo političara pokušali prikriti time što su i druge države radile slične
stvari.
„Podsjetiću 2008. godine je u Hrvatskoj Dinko Šakić, zloglasni predvodnik ustaškog
pokreta, bio sahranjen u ustaškoj uniformi na Mirogoju. Nismo čuli saopštenje ili izjavu.
Govorili su o ‘državnoj umešanosti’ iz Zagreba, a predsjednik hrvatskog Sabora je posle
antihrišćanskog ubistva generala Praljka, izrazio saučešće javno, pa je održan minut
ćutanja u Saboru, a onda je Sabor doneo odluku kojom je odluku Haškog tribunala
proglasio neprihvatljivom” rekao je Vučić, dok je Đurić podsjetio da su u Sarajevu slavili
Rasima Delića što su ubrzo prihvatili prorežimski mediji u Srbiji i nastavili narativ.
Rasim Delić je takođe osuđeni ratni zločinac koji je kažnjen sa tri godine zatvora zbog
propusta da spriječi ili kazni okrutno postupanje pripadnika odreda "El Mudžahid” nad
zarobljenim srpskim vojnicima u selu Livade i logoru Kamenica kraj Zavidovića, 1995.
godine. Umro u Sarajevu 16. aprila 2010. godine. Iako su sahrani prisustvovali brojni
političari nije bilo saopštenja EU kao sada, ali takođe, sudski proces protiv Delića nije
bio završen u momentu kada je on umro jer su u toku bile žalbe na presudu a Gardijan
podsjeća da Delić nije bio osuđen zbog ličnog učešća u zločinima već po komandnoj
odgovornosti jer nije kaznio počinioce koji su bili formalno pod njegovom komandom.
Primjeri koje navode Vučić, njegovi saradnici i njima bliski mediji nisu nužno izmišljeni i
lažni. Naprotiv, veličanja osuđenih ratnih zločinaca bilo je širom regiona. Problem je u
tome što njihove izjave imaju za cilj da javnosti prikažu da je slavlje ratnog zločinca
prihvatljivo jer je to radio i neko drugi.
Srbija, očigledno, nije posebna u odavanju pošte ratnim zločincima. I Hrvatski sabor je
odao poštu Slobodanu Praljku koji se, kako je poznato, ubio u sudnici prije izricanja
presude, a premijer te Zemlje Andrej Plenković je presudu nazvao “dubokom moralnom
nepravdom” da bi kasnije revidirao stav i rekao da Hrvatska poštuje sve presude
međunarodnog suda. Kada je u pitanju ovaj ratni zločinac, on jeste u Hrvatskoj imao
komemoraciju, ali je sahranjen u krugu porodice, bez objavljivanja vremena i mjesta
sahrane.
Delegacija EU u Bosni i Hercegovini tada je indirektno pohvalila presudu. “Ostvarivanje
pravde i borba protiv nekažnjavanja fundamentalni su principi. Saosjećamo sa
preživjelima i onima koji su izgubili svoje najmilije. Iako ne komentarišemo pojedinačne
presude, u potpunosti poštujemo odluke MKSJ-a i podržavamo njegov rad", navela je
tada Delegacije EU.
U kontekstu suočavanja sa ratnim zločinima, EU je 2005. odložila zvanične pristupne
pregovore sa Hrvatskom upravo zbog toga što hrvatske vlasti nijesu u potpunosti
sarađivale sa Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (ICTY) kada se
tražilo hapšenje i izručenja hrvatskog generala Anta Gotovine. EU je insistirala na punoj
saradnji, bez obzira na raspoloženje domaće javnosti ili njegov status nacionalnog
heroja.
Takođe EU je finansirala i osnovala Specijalizovana vijeća Kosova u Hagu kako bi se
procesuirali ratni zločini i zločina protiv čovječnosti koje nijesu počinili Srbi, a koje su
navodno izvršili pripadnici Oslobodilačke vojske Kosova (OVK) tokom i nakon sukoba
1998–1999. godine. Podsjećamo, u Hagu se trenutno nalazi Hašim Tači kojem se sudi
za ratne zločine.
Odnos EU prema regionu govori da nema selektivnosti
Nakon smrti Ratka Mladića javnost u Crnoj Gori a i šire bila je podsjećana na brojne
druge zločine i zločince, od BiH do Kosova. Pitanje je da li ti primjeri dokazuju ono zbog
čega se o njima pisalo – da Evropska unija ratne zločine osuđuje selektivno, odnosno
samo kada su njihovi počinioci Srbi. Zaključak je da dosadašnji odnos EU prema
državama regiona ne potvrđuje tezu o selektivnosti.
Činjenice kažu da slavljenje ratnih zločinaca i njihovo pretvaranje u heroje nije ništa
novo u državama bivše Jugoslavije, a osuda počasti Ratku Mladiću najglasnija je vrlo
vjerovatno jer je u pitanju najveći zločin nakon Drugog svjetskog rata.
Ako je Evropska unija u sličnim slučajevima bila nedovoljno glasna ili dosljedna,
odgovor na to nije da danas ćuti, već da svaki put postupi ispravno i glasno kada se od
zločinaca prave heroji.
Na kraju procesa gotovo se više i ne govori o početnoj činjenici. Umjesto o čovjeku
pravosnažno osuđenom za genocid i ratne zločine, raspravlja se o Srbima i Hrvatima,
Rusiji i Zapadu, Hagu i Briselu, „našim“ i „njihovim“ zločincima.
U tome je suština manipulacije. Ratko Mladić nije osuđen zato što je bio Srbin niti zato
što je bio general. Osuđen je zbog zločina. Pretvaranje te presude u priču o kolektivnom
srpskom identitetu ne štiti Srbe od kolektivne krivice – naprotiv, politički ih vezuje za
čovjeka i zločine za koje niko osim njihovih počinilaca ne bi trebalo da snosi
odgovornost.
Darvin Murić, glavni i odgovorni urednik portala Raskrinkavanje.me
Autor:Radiotitograd.me
