Foto:radiotitograd.me
„APSS VRANJINA: Living Waterfronts” – prvi projekat APSS Instituta posvećen
slatkovodnom ekosistemu Balkana, finansiran kroz program Connect New European
Bauhaus.
APSS Institut pokreće projekat „APSS VRANJINA: Living Waterfronts – Designing with
Nature, Learning from Tradition”, interdisciplinarno istraživanje posvećeno budućnosti
Vranjine i njenom odnosu prema Skadarskom jezeru. Projekat je jedan od osam
projekata odabranih za finansiranje kroz program Connect New European Bauhaus
Evropskog instituta za inovacije i tehnologiju (EIT Community), među preko 400
aplikacija i jedini takav u ovom dijelu Evrope. Realizuje se i uz podršku Ministarstva
kulture i medija Crne Gore, a u saradnji sa Opštinom Zeta.
Živo nasljeđe kao polazište, ne kao kulisa
Vranjina je jedno od onih mjesta u Crnoj Gori gdje se priroda, kulturna baština i
svakodnevni život i dalje neposredno prepliću. Kao najveće ostrvo na Skadarskom
jezeru, kroz vjekove je razvila poseban način života u kojem su ribolov, vodeni
transport i zajedničko korišćenje prirodnih resursa predstavljali osnov opstanka. Žene
su ovdje ravnopravno upravljale čunovima i preuzimale ulogu ribara u porodici, što
Vranjinu čini jedinstvenim primjerom društvenih odnosa u jezerskim zajednicama.
Izrada tradicionalnih drvenih čunova, prilagođenih plitkim vodama i bogatoj vegetaciji
Skadarskog jezera, danas je prepoznata kao nematerijalno kulturno dobro Crne Gore.
Istovremeno, infrastrukturne intervencije iz perioda nakon Drugog svjetskog rata,
izgradnja nasipa, magistrale i željezničke pruge, trajno su promijenile odnos zajednice
prema vodi. Betonski pristan, koji nije prilagođen ni tradiciji ni prirodnim procesima
jezera, godinama marginalizuje ribarski način života.
Istraživanje kao metod, zajednica kao partner
Projekat ne polazi od izrade arhitektonskih rješenja, već od sveobuhvatnog istraživanja
koje će se realizovati kroz radionice sa lokalnim stanovništvom, prostorno mapiranje,
intervjue, istraživanja biodiverziteta i interdisciplinarnu saradnju arhitekata, biologa,
urbanista i stručnjaka za kulturnu baštinu.
„Vranjina nije samo lijep pejzaž, već živi laboratorij. To je specifičan spoj pejzaža i
antroposcene koji pokazuje kako kultura opstanka postaje život i kako može biti
direktno vezana za prirodne resurse i način na koji ih zajednica koristi kako danas tako i
u prošlosti,” izjavila je Dijana Vučinić ispred APSS Instituta.
Rezultat istraživanja biće multidisciplinarna studija koja će poslužiti kao osnova za
obnovu pristana, javnih prostora Vranjine, njenih kuća i za prostorno-plansku
dokumentaciju i apliciranje za međunarodna sredstva namijenjena konkretnoj
realizaciji. Poseban fokus biće na rješenjima zasnovanim na prirodi i očuvanju
tradicionalnih znanja.
„Nakon više od decenije istraživanja jadranske obale, ovim projektom po prvi put
okrećemo pogled prema Skadarskom jezeru – najvećem slatkovodnom ekosistemu
Balkana. To za nas nije samo geografska promjena, već otvaranje potpuno novog
poglavlja u razumijevanju odnosa čovjeka, vode i prostora u potpuno drugačijem, ali
jednako vrijednom pejzažu,” dodala je Vučinić.
O projektu i partnerima
Projekat APSS VRANJINA: Living Waterfronts dio je inicijative New European Bauhaus,
koja kroz vrijednosti održivosti, inkluzivnosti i kvaliteta prostora promoviše nove
modele razvoja evropskih zajednica.
APSS Institut je platforma za arhitektonska istraživanja nastala kroz KotorAPSS, koja
se više od decenije bavi odnosom prostora, prirode i društva. U svom portfoliju broji
crnogorske nastupe na Bijenalu arhitekture u Veneciji, dugogodišnji program Kotor
APSS, istraživanja za Manifestu 14, projekat New Adriatic Atlas, te projekte u okviru
programa Kreativna Evropa.
Autor:radiotitograd.me
