Foto:CGO
Centar za građansko obrazovanje (CGO), uoči 26. juna – Međunarodnog dana Ujedinjenih nacija za podršku žrtvama torture, upozorava da zabrana torture predstavlja jednu od apsolutnih vrijednosti savremenih demokratija i ljudskih prava. Nijedna okolnost, bezbjednosni izazov ili institucionalni interes ne mogu biti opravdanje za torturu, nečovječno ili ponižavajuće postupanje. Zato je odnos države prema osobama lišenim slobode, pacijentima u psihijatrijskim ustanovama i drugim ranjivim grupama jedan od najvažnijih pokazatelja njenog demokratskog kapaciteta i stvarne posvećenosti ljudskim pravima.
Ovaj dan nije samo prilika za iskazivanje solidarnosti sa žrtvama, već i podsjetnik na obavezu države da obezbijedi djelotvornu zaštitu od torture, efikasne istrage svih navoda o zlostavljanju, kažnjavanje odgovornih i punu rehabilitaciju žrtava. Izostanak odgovornosti za počinioce, kao i nedovoljna zaštita i podrška žrtvama, podrivaju povjerenje građana u institucije i slabe temelje vladavine prava.
Preliminarna zapažanja Evropskog komiteta za sprečavanje torture (CPT), nakon posjete Crnoj Gori u novembru 2025. godine, ukazuju na ozbiljne probleme u postupanju prema osobama lišenim slobode. CPT je konstatovao da su pritvorenici izloženi lošem postupanju i neprihvatljivim uslovima boravka, da često provode i do 23 sata dnevno zatvoreni u ćelijama, dok pojedini imaju na raspolaganju svega 2,5 m² životnog prostora po osobi. Posebno zabrinjava podatak da pritvorenici čine čak 56% ukupne zatvorske populacije, kao i da su pojedine osobe provele više od šest godina u istražnom pritvoru.
Komitet je ukazao i na dugogodišnje zanemarivanje osnovnih potreba pritvorenika, koji i dalje zavise od porodica za obezbjeđivanje toalet papira, higijenskih proizvoda i posteljine, uprkos višegodišnjim preporukama za unapređenje njihovog položaja.
Dodatnu zabrinutost izaziva stanje u Psihijatrijskoj bolnici Dobrota, gdje ni osam godina nakon prethodne posjete CPT-a nije riješen problem prenatrpanosti. Značajan broj pacijenata i dalje spava na dušecima na podu, dok ustanova nastavlja da zbrinjava različite kategorije korisnika, uključujući forenzičke i socijalne pacijente, pa čak i djecu.
Iako su u ustanovama socijalne zaštite registrovana određena poboljšanja, naročito u Zavodu „Komanski most“, CPT je ukazao na nedovoljan broj stručnog osoblja i potrebu za dodatnom edukacijom zaposlenih za rad sa korisnicima kojima je potrebna intenzivna podrška.
Ovi nalazi predstavljaju ozbiljno upozorenje da se dostojanstvo i prava osoba koje se nalaze pod brigom države ne smiju zanemarivati. Društvo koje teži vladavini prava mora osigurati humane uslove boravka u svim ustanovama zatvorenog tipa, efikasne mehanizme zaštite od zlostavljanja i punu odgovornost za svaki oblik torture ili nečovječnog postupanja.
Na ovaj dan prisjećamo se i svih žrtava teških kršenja ljudskih prava tokom ratova devedesetih. Njihova stradanja opominju da borba protiv torture, nečovječnog postupanja i nekažnjivosti nije samo pitanje suočavanja sa prošlošću, već trajna obaveza institucija i društva u cjelini.
Podrška žrtvama torture ne može se svesti na simbolična obilježavanja. Ona zahtijeva istinu, pravdu, odgovornost i sistemsku podršku žrtvama, ali i institucije koje su sposobne da prepoznaju, spriječe i sankcionišu svako zlostavljanje. Borba protiv torture u Crnoj Gori ne može se mjeriti brojem usvojenih standarda i strategija, već spremnošću države da ih dosljedno primjenjuje u praksi. To uključuje ne samo pristup pravdi za žrtve torture, već i obezbjeđivanje uslova za njihovu rehabilitaciju, društvenu integraciju i ostvarivanje svih prava koja im pripadaju.
Zato CGO poziva nadležne institucije da princip nulte tolerancije prema torturi konačno potvrde konkretnim rezultatima – efikasnim istragama, unapređenjem uslova u ustanovama zatvorenog tipa i dosljednom zaštitom dostojanstva svakog pojedinca koji se nalazi pod brigom države.
Alma Hećo, asistentkinja na programima
Autor:Radiotitograd.me
