U vremenu kada pitanja zaštite životne sredine postaju neizostavan dio razgovora o razvoju turizma, sve je jasnije da održivost više nije izbor, već potreba. Upravljanje otpadom, očuvanje prirodnih resursa i odgovorno ponašanje prema prostoru u kojem živimo direktno utiču na kvalitet turističke ponude, ali i na svakodnevni život lokalnih zajednica.
Upravo o tim izazovima i mogućim rješenjima razgovaramo sa Adelom Bahović, menadžerkom projekta TO0WASTE, koji realizuje Opština Tuzi kao vodeći partner, u saradnji sa Općinom Konavle i Gradom Mostarom. Kroz regionalnu saradnju i konkretne aktivnosti na terenu, ovaj projekat ima za cilj unapređenje sistema odvajanja otpada i smanjenje količine otpada koji završava na deponijama.
U kontekstu sve većeg pritiska turizma na životnu sredinu, projekti poput ovog otvaraju prostor za važna pitanja – ali i nude konkretne modele održivog razvoja koji mogu biti primjenjivi i šire.
Koji su bili ključni razlozi za pokretanje projekta TO0WASTE i koji problem ste željeli prvenstveno da riješite?
Ključni razlozi za pokretanje projekta TO0WASTE, program INTERREG IPA Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora, bili su nizak nivo odvajanja otpada, nedostatak opreme i kapaciteta komunalnih preduzeća, kao i veliki broj ilegalnih deponija u Tuzima i u Gradu Mostaru prvenstveno, dok je Konavle kao partner koji je u mnogoj boljoj situacji po pitanju odvajanja otpada, te samim tim ključan partner koji nama prenosi znanja i iskustva u pogledu upravljanja otpadom a istovremeno dalje razvija I unaprijedjuje sopstveni sistem upravljanja otpadom.
Projekat je usmjeren na smanjenje količine otpada koji završava na deponijama i povećanje odvojenog prikupljanja otpada. Poseban fokus stavljen je na unapređenje infrastrukture i jačanje svijesti građana.
Koliko je problem otpada danas povezan sa razvojem turizma u regionu?
Problem otpada je snažno povezan s turizmom, posebno u područjima kao što su Konavle i grad Mostar, gdje se količina otpada tokom sezone višestruko povećava. Ne zaostaje ni opština Tuzi jer ljeti imamo veliki broj posjeta naših građana iz dijaspore. Turizam dodatno opterećuje postojeće sisteme upravljanja otpadom koji već imaju ograničene kapacitete. Ova situacija zahtijeva efikasnije planiranje i organizaciju prikupljanja otpada. Upravo zato projekat uvodi rješenja koja uzimaju u obzir sezonske oscilacije.
Na koji način turizam utiče na povećanje količine otpada, posebno u sezoni?
Tokom turističke sezone dolazi do značajnog povećanja količine otpada, posebno ambalažnog i komunalnog otpada. U nekim područjima, poput Konavala, količina otpada može porasti i do osam puta. To stvara dodatni pritisak na komunalna preduzeća, vozila i radnu snagu. Nedostatak adekvatne infrastrukture dodatno otežava upravljanje tim količinama. Opština Konavle je kroz projekat TO0WASTE obezbijedila dva specijalizovana vozila na električni pogon za pražnjenje i odvoz odvojenog otpada samo za oblast gdje borave turisti kako bi se povećala efikasnost sakupljanja otpada I smanjio nivo buke, te samim tim iskustvo turista u Konavlima bilo prijatnije.
Koje konkretne promjene je projekat već donio kada je riječ o odvajanju otpada i upravljanju njime?
Projekat TO0WASTE donosi konkretna rješenja kroz nabavku opreme, uključujući kontejnere, specijalizovana vozila, mobilna reciklažna dvorišta, setove kanti za odvajanje otpada u domaćinstvima. Takođe se uvode pilot aktivnosti za odvojeno prikupljanje otpada i sanaciju ilegalnih deponija u opštini Tuzi i Gradu Mostaru dok se u Konavlima sistem upravljanja otpada unaprijeđuje. Uspostavljaju se i novi sistemi poput prikupljanja kabastog otpada na poziv. Po ugledu na Konavle, Opština Tuzi i Grad Mostar izradiće lokalne planove za upravljanje otpadom. Sve aktivnosti prati jaka kampanja za promjenu svijesti od koje očekujemo pozitivne efekte do kraja projekta. Ponosni smo što smo uključili I dvije srednje škole I jednu osnovnu školu u program “škole u akciji” gdje će se vršiti kontinuirana edukacija djece vezano za odvajanje otpada i prevenciji divljih deponija. Vjerujemo da će djeca najbrže usvojiti nove navike a I uticati na svoju porodci I vršnjake.
Sve to doprinosi povećanju procenta odvojenog otpada i efikasnijem upravljanju.
Koliko je bilo izazovno uspostaviti saradnju između Opštine Tuzi, Općine Konavle i Grada Mostara?
Saradnja je od početka bila sjajna i upravo kroz taj prekogranični pristup omogućena je razmjena znanja i dobrih praksi, posebno iz Konavala. Od početka je općina Konavle izrazila spremnost da svoje znanje i pozitivno iskustvo podjeli sa nama, Gradom Mostarom i Opštinom Tuzi. Formiran je zajednički tim koji radi na unapređenju sistema u sve tri zajednice. Ova saradnja je ključna za postizanje održivih rezultata.
Da li lokalno stanovništvo i turisti dovoljno učestvuju u procesima reciklaže i odgovornog odlaganja otpada?
Trenutni nivo učešća nije zadovoljavajući. Očekujemo konkretne rezultate kroz pilot projekat koji će u Opštini Tuzi početi od 01.04.2026. obzirom da sva infrastrukutura odnosno oprema postaje funckionalna od tada. Nakon testiranja kod stanovništva uvešće se konkretne mjere i edukacije koje će se prenijeti na ostatak stanovništa, privredu i turiste.
Šta su najveće prepreke u promjeni navika građana kada je riječ o odvajanju otpada?
Trenutno najveće prepreke su nedovoljna informisanost, slaba infrastruktura i nedostatak motivacije građana. Projekat direktno adresira ove izazove kroz edukaciju i ulaganja u infrastrukturu, te smatramo da ćemo imati konkretne pozitivne pomake do kraja 2026.godine.
Može li se reći da je upravljanje otpadom danas i pitanje kvaliteta turističke destinacije?
Upravljanje otpadom direktno utiče na kvalitet turističke destinacije i njen ukupni doživljaj. Neuređene deponije i loše upravljanje otpadom narušavaju imidž destinacije. Projekat TO0WASTE prepoznaje ovu povezanost i uvodi rješenja za unapređenje sistema.
Koliko čista životna sredina utiče na imidž jedne turističke destinacije?
Čista životna sredina je jedan od ključnih faktora za privlačenje turista. Destinacije sa uređenim sistemom upravljanja otpadom imaju bolji imidž i konkurentnost. Opštine, gradovi i države sa većim procentom odvajanja otpada i razvijenim sistemima reciklaže zaista grade “eko-friendly” imidž, jer pokazuju odgovoran odnos prema životnoj sredini. Takav imidž pozitivno utiče na turizam, privlačenje investicija i kvalitet života građana.Nasuprot tome, prisustvo otpada i ilegalnih deponija negativno utiče na percepciju.
Da li ovaj projekat može poslužiti kao model i za druge opštine u Crnoj Gori?
Projekat razvija konkretna rješenja koja se mogu primijeniti i u drugim opštinama. Posebno su važni pilot modeli za odvajanje otpada i sanaciju ilegalnih deponija, kao i izrađeni planovi upravljanja otpadom koji mogu poslužiti kao primjer. Dodatnu vrijednost daje i model „škola u akciji“, gdje se rad sa djecom pokazao kao veoma efikasan u mijenjanju navika u pravcu odvajanja otpada. Djeca pokazuju veliku spremnost da učestvuju i mogu snažno uticati na svoje porodice i vršnjake, zbog čega vjerujemo da upravo oni predstavljaju pokretačku snagu promjena koje i druge opštine mogu uspješno primijeniti.
Koji su naredni koraci nakon završetka projekta – da li se planira njegovo proširenje?
Nakon završetka projekta planira se nastavak aktivnosti kroz implementaciju izrađenih planova upravljanja otpadom. Takođe, očekuje se dalja saradnja između partnera kroz nove inicijative. Uspostavljeni sistemi i oprema ostaju u funkciji i nakon projekta. Time se osigurava dugoročna održivost rezultata.
Kakvu poruku biste poslali turistima kada je riječ o odgovornom odnosu prema životnoj sredini?
Turistima bih poručila da svojim ponašanjem direktno utiču na očuvanje destinacije koju posjećuju. Važno je pravilno odlagati otpad i koristiti dostupne sisteme za reciklažu. Projekat TO0WASTE upravo radi na stvaranju uslova za takvo ponašanje. Zajedničkom odgovornošću možemo očuvati prirodu i unaprijediti kvalitet boravka za sve.
Projekat „Između prirode i profita: Održivi turizam u Crnoj Gori“ realizuje se uz podršku Ministarstva kulture i medija Crne Gore. Cilj projekta je da kroz savremene medijske formate ukaže na odnos između zaštite životne sredine, održivog razvoja i turizma, sa posebnim fokusom na očuvanje prirodnih dobara, prostorno planiranje i uticaj turističkog razvoja na lokalne zajednice i kvalitet života u Crnoj Gori.
Autor: Kreze M./radiotitograd.me
